Soi cổ tử cung là gì? Chỉ định, quy trình và cách đọc kết quả

Soi cổ tử cung (colposcopy) là kỹ thuật quan sát cổ tử cung dưới phóng đại và nguồn sáng chuyên dụng, kết hợp bôi acid acetic và Lugol, để xác định vị trí tổn thương và hướng dẫn bấm sinh thiết. Đây là bước đánh giá sau khi sàng lọc tế bào học hoặc HPV cho kết quả bất thường.

Soi cổ tử cung là gì?

Soi cổ tử cung dùng một hệ thống quang học có nguồn sáng mạnh và nhiều mức phóng đại để quan sát biểu mô cổ tử cung, âm đạo và âm hộ ở mức chi tiết mà mắt thường không đạt được. Kỹ thuật không cắt rạch: bác sĩ bộc lộ cổ tử cung bằng mỏ vịt rồi quan sát từ bên ngoài.

Cốt lõi của lần soi là đánh giá vùng chuyển tiếp — ranh giới giữa biểu mô lát của cổ ngoài và biểu mô tuyến của ống cổ tử cung. Gần như toàn bộ tổn thương tiền ung thư khởi phát tại đây, nên khả năng nhìn rõ ranh giới lát – trụ quyết định giá trị kết quả.

Theo ASCCP Colposcopy Standards, soi cổ tử cung dùng để đánh giá các trường hợp sàng lọc bất thường hoặc không kết luận được; kỹ thuật giúp phát hiện tổn thương tiền ung thư có thể điều trị, đồng thời cho phép theo dõi bảo tồn những bất thường ít khả năng tiến triển. Nhóm tác giả cũng nêu rõ bất lợi tiềm tàng cần cân nhắc: đau, lo lắng tâm lý và tác dụng không mong muốn của thủ thuật.

Soi cổ tử cung nằm ở đâu trong quy trình tầm soát?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, ung thư cổ tử cung là ung thư được chẩn đoán nhiều thứ năm ở phụ nữ toàn cầu, với khoảng 604.000 ca mới và khoảng 280.000 ca tử vong ước tính năm 2024. Tổn thương tiền ung thư không được điều trị gây khoảng 95% số ca, và quá trình chuyển thành ung thư thường mất 15–20 năm. Khoảng thời gian đó chính là cửa sổ can thiệp, gồm ba bước nối tiếp:

• Sàng lọc: xét nghiệm HPV nguy cơ cao, tế bào học cổ tử cung, hoặc nghiệm pháp quan sát bằng mắt thường ở nơi nguồn lực hạn chế.
• Phân tầng và định vị: soi cổ tử cung ở người có kết quả sàng lọc bất thường, xác định có tổn thương hay không, nằm ở đâu, nghi ngờ tới mức nào, từ đó bấm sinh thiết đúng vị trí.
• Điều trị và theo dõi: tùy mô bệnh học, có thể áp lạnh, đốt nhiệt, cắt vòng điện hoặc khoét chóp, sau đó theo dõi định kỳ.

Vì vậy soi cổ tử cung không phải xét nghiệm sàng lọc đại trà, mà là bước đánh giá chuyên sâu đặt giữa sàng lọc và điều trị. Hiểu đúng vị trí này giúp phòng khám bố trí thiết bị hợp lý: dụng cụ lấy mẫu ở buồng khám tuyến đầu, máy soi cổ tử cung ở phòng thủ thuật cùng bộ sinh thiết và vật tư cầm máu.

Khi nào cần soi cổ tử cung?

Chỉ định dựa chủ yếu vào kết quả sàng lọc, tuổi và yếu tố nguy cơ. Hướng dẫn đồng thuận ASCCP 2019 chuyển từ cách tiếp cận theo từng kết quả đơn lẻ sang quản lý dựa trên nguy cơ: cùng một kết quả tế bào học có thể dẫn tới xử trí khác nhau tùy tiền sử xét nghiệm và tình trạng HPV.

Bảng trên mang tính định hướng tổ chức dịch vụ, không phải phác đồ. Ngưỡng chỉ định cụ thể theo quy trình chuyên môn được duyệt tại cơ sở và hướng dẫn hiện hành của Bộ Y tế.

Quy trình soi cổ tử cung dưới góc nhìn tổ chức chuyên môn

Phần này mô tả các bước ở mức tổ chức dịch vụ, phục vụ chuẩn bị phòng thủ thuật và thiết bị. Đây là thủ thuật do bác sĩ chuyên khoa thực hiện tại cơ sở y tế; không tồn tại hình thức tự thực hiện nào.

1. Chuẩn bị: rà tiền sử, kết quả sàng lọc, tình trạng thai nghén; hẹn lịch tránh ngày ra máu nhiều.
2. Bộc lộ cổ tử cung: tư thế sản khoa trên bàn khám phụ khoa, đặt mỏ vịt đúng cỡ, lau sạch dịch nhầy.
3. Quan sát nền: soi ở mức phóng đại thấp để đánh giá tổng thể, chuyển bộ lọc màu để khảo sát mạch máu.
4. Nghiệm pháp acid acetic: bôi dung dịch, chờ đủ thời gian tác dụng rồi đọc vùng trắng acetic.
5. Nghiệm pháp Lugol: bôi dung dịch iod để đánh giá vùng không bắt màu.
6. Sinh thiết định hướng: ASCCP khuyến cáo bấm ít nhất 2 và tối đa 4 mảnh có định hướng để tăng khả năng phát hiện tổn thương đang hiện diện; ở đầu thấp nhất của phổ nguy cơ, sinh thiết không định hướng không được khuyến cáo.
7. Ghi hồ sơ và lưu hình ảnh: ghi khả năng quan sát cổ tử cung, khả năng thấy ranh giới lát – trụ, có hay không vùng trắng acetic, có hay không tổn thương, kích thước và vị trí tổn thương, biến đổi mạch máu và ấn tượng soi.

Bộ tiêu chí ghi hồ sơ lấy theo ASCCP Colposcopy Standards, trong đó bốn mục tối thiểu bắt buộc có trong phiếu kết quả là: khả năng thấy ranh giới lát – trụ, có hay không vùng trắng acetic, có hay không tổn thương, và ấn tượng soi.

Kết quả soi cổ tử cung được phân loại thế nào?

Kết quả được diễn giải theo bốn trục. Đánh giá chung của lần soi: đầy đủ hay không đầy đủ, ranh giới lát – trụ thấy toàn bộ, một phần hay không thấy; nếu không quan sát được vùng chuyển tiếp thì giá trị loại trừ tổn thương giảm rõ rệt.

Hình ảnh bình thường: biểu mô lát nguyên thủy, biểu mô trụ, vùng chuyển tiếp lành tính với nang Naboth và lỗ tuyến. Lộ tuyến cổ tử cung cũng được ghi nhận ở nhóm này như một biến thể sinh lý, không phải tổn thương.

Hình ảnh bất thường: nhóm biến đổi nhẹ gồm vùng trắng acetic mỏng, bờ không rõ, lát đá mịn, chấm đáy mịn; nhóm biến đổi nặng gồm vùng trắng acetic dày xuất hiện nhanh, bờ sắc nét, lát đá thô, chấm đáy thô, dấu hiệu bờ trong và dấu gờ. Mức độ càng nặng thì xác suất tổn thương độ cao càng lớn.

Nghi ngờ xâm lấn và dấu hiệu khác: mạch máu bất thường, bề mặt sùi loét, mô hoại tử là cảnh báo cần chuyển tuyến chuyên khoa ung bướu; ngoài ra còn viêm, hẹp lỗ cổ tử cung, dị dạng bẩm sinh. Hệ thống thuật ngữ nhiều cơ sở tại Việt Nam sử dụng dựa trên danh pháp của Liên đoàn Quốc tế về Bệnh học Cổ tử cung và Soi cổ tử cung, cũng là khung mà ASCCP lấy làm nền cho bộ thuật ngữ tại Hoa Kỳ.

Nội dung trong bài mang tính tham khảo chuyên môn, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Chỉ định, chống chỉ định và phác đồ cụ thể do bác sĩ chuyên khoa quyết định trên từng người bệnh.

Máy soi cổ tử cung cần đáp ứng những gì?

Chất lượng đọc kết quả phụ thuộc trực tiếp vào thiết bị. Ba nhóm thông số cần rà: độ phóng đại đủ rộng để vừa quan sát tổng thể vừa khảo sát mạch máu; nguồn sáng đủ mạnh và ổn định màu, vì thiếu sáng làm mất khả năng phân biệt sắc độ trắng acetic; bộ lọc màu và khả năng lưu trữ phục vụ đánh giá mạch máu và so sánh giữa các lần theo dõi.

Trong danh mục máy soi cổ tử cung của Huê Lợi, máy soi cổ tử cung Full HD SW-304 dùng cảm biến Sony CCD 1/4 inch 1.300.000 pixel, phóng đại tổng 216 lần (18x quang học kết hợp 12x kỹ thuật số), nguồn sáng LED tròn từ 2200 lx, có màn hình LCD trên thân camera và kết nối đồng thời máy tính lẫn màn hình ngoài, giá 14.500.000đ. Bản máy soi cổ tử cung SD SW-302 giữ nguyên phóng đại 216 lần và LED từ 2200 lx nhưng dùng cảm biến 800.000 pixel, không tích hợp màn hình phụ, giá 8.200.000đ. Cả hai bảo hành 12 tháng chính hãng, giao hàng 63 tỉnh thành.

Cách đọc chi tiết hai nghiệm pháp trong buổi soi có trong bài nghiệm pháp VIA và VILI trong soi cổ tử cung. Nếu mô bệnh học xác nhận tổn thương tiền ung thư, hướng điều trị bảo tồn được phân tích trong bài áp lạnh cổ tử cung là gì. Riêng lộ tuyến cổ tử cung phần lớn không cần can thiệp, xem bài điều trị viêm lộ tuyến bằng phương pháp nào.

Cần dựng cấu hình phòng soi hoặc so sánh model trong nhóm thiết bị sản phụ khoa, gọi 0981.455.977 để đội ngũ kỹ thuật Huê Lợi tư vấn theo quy mô và danh mục kỹ thuật của cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Soi cổ tử cung có phải xét nghiệm sàng lọc không?

Không. Soi cổ tử cung là bước đánh giá sau khi sàng lọc tế bào học hoặc HPV cho kết quả bất thường. Xét nghiệm sàng lọc ban đầu vẫn là HPV nguy cơ cao, tế bào học cổ tử cung hoặc nghiệm pháp quan sát bằng mắt thường.

Lần soi cổ tử cung nào cũng phải bấm sinh thiết?

Không. ASCCP khuyến cáo bấm ít nhất 2 và tối đa 4 mảnh có định hướng khi có tổn thương. Ở nhóm nguy cơ thấp với hình ảnh soi hoàn toàn bình thường, người bệnh có thể được theo dõi thay vì sinh thiết.

Máy soi cổ tử cung bản SD và Full HD khác nhau ra sao?

Khác chủ yếu ở cảm biến và màn hình. SW-302 dùng cảm biến 800.000 pixel, không tích hợp màn hình trên thân máy. SW-304 dùng cảm biến 1.300.000 pixel, có màn hình LCD tích hợp. Dải phóng đại 216 lần và nguồn sáng LED tương đương.

Phòng khám cần chuẩn bị gì ngoài máy soi cổ tử cung?

Bàn khám phụ khoa, mỏ vịt nhiều cỡ, dung dịch acid acetic và Lugol, kìm bấm sinh thiết, vật tư cầm máu, lọ cố định bệnh phẩm và đường chuyển mẫu tới đơn vị giải phẫu bệnh có năng lực đọc kết quả.

Kết quả soi cổ tử cung có thay thế mô bệnh học không?

Không. Hình ảnh soi cho ấn tượng lâm sàng và định hướng vị trí bấm mẫu. Chẩn đoán xác định mức độ tổn thương vẫn dựa trên kết quả mô bệnh học của mảnh sinh thiết.

Vì sao bắt buộc phải nhìn thấy ranh giới lát – trụ?

Vì hầu hết tổn thương tiền ung thư khởi phát tại vùng chuyển tiếp. Không quan sát được ranh giới này thì khả năng loại trừ tổn thương giảm rõ rệt, bác sĩ phải cân nhắc thăm dò bổ sung.

Tài liệu tham khảo

1. World Health Organization. Cervical cancer — Fact sheet, cập nhật 03/07/2026.
2. World Health Organization. WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions for cervical cancer prevention, ấn bản lần 2, 2021.
3. Perkins RB và cộng sự. 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors. J Low Genit Tract Dis. 2020;24(2):102–131. PMID: 32243307.
4. Wentzensen N và cộng sự. ASCCP Colposcopy Standards: Risk-Based Colposcopy Practice. J Low Genit Tract Dis. 2017;21(4):230–234. PMID: 28953111.
5. Khan MJ và cộng sự. ASCCP Colposcopy Standards: Role of Colposcopy, Benefits, Potential Harms, and Terminology for Colposcopic Practice. J Low Genit Tract Dis. 2017;21(4):223–229. PMID: 28953110.