Điều trị viêm lộ tuyến: áp lạnh, đốt điện hay LEEP?

Lộ tuyến cổ tử cung là hiện tượng sinh lý ở nhiều phụ nữ tuổi sinh đẻ, không đồng nghĩa với bệnh, và phần lớn trường hợp không cần can thiệp. Chỉ khi có triệu chứng dai dẳng, đã sàng lọc ung thư cổ tử cung và loại trừ nhiễm khuẩn, bác sĩ mới cân nhắc áp lạnh, đốt điện hoặc cắt vòng điện.

Lộ tuyến cổ tử cung là gì? Vì sao không đồng nghĩa với bệnh

Lộ tuyến cổ tử cung (cervical ectropion) là tình trạng tế bào tuyến — biểu mô trụ vốn lót lòng ống cổ tử cung — hiện diện ở cổ ngoài, khiến lớp tế bào này tiếp xúc trực tiếp với môi trường âm đạo. Tài liệu chuyên môn mô tả đây là tình trạng lành tính, được xem như một biến thể bình thường ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, thường phát hiện tình cờ khi khám phụ khoa định kỳ, và là hiện tượng sinh lý phổ biến ở thiếu nữ cũng như phụ nữ mang thai.

Tình trạng này còn được gọi là cervical ectopy hoặc cervical eversion. Cách gọi "trợt cổ tử cung" (cervical erosion) bị chính tài liệu chuyên môn đánh giá là thuật ngữ gây hiểu nhầm, vì không hề có hiện tượng trợt loét thật sự trên cổ tử cung. Cách gọi phổ biến trong tiếng Việt là "viêm lộ tuyến" cũng mang cùng vấn đề: nó gộp một hiện tượng sinh lý với một tình trạng viêm, dẫn tới kỳ vọng phải điều trị ở những trường hợp lẽ ra chỉ cần theo dõi.

Điểm cần phân định: lộ tuyến là mô tả hình thái, còn viêm cổ tử cung là chẩn đoán bệnh lý. Hai thứ có thể cùng tồn tại — y văn ghi nhận lộ tuyến có mối liên quan với viêm cổ tử cung mạn — nhưng không đồng nhất với nhau. Khi soi cổ tử cung, lộ tuyến được xếp vào nhóm hình ảnh bình thường, cùng nhóm với nang Naboth và lỗ tuyến, chứ không nằm trong nhóm hình ảnh bất thường. Cách phân loại này được trình bày trong bài soi cổ tử cung là gì, còn hai nghiệm pháp dùng để khoanh vùng tổn thương trong buổi soi được mô tả ở bài nghiệm pháp VIA và VILI trong soi cổ tử cung.

Khi nào lộ tuyến cần can thiệp?

Trong y văn, triệu chứng do lộ tuyến gây ra được mô tả là xảy ra ở số ít trường hợp, gồm khí hư ra nhiều, chảy máu sau giao hợp, viêm cổ tử cung tái diễn, đau vùng chậu và đau khi giao hợp. Ngoài nhóm này, phần lớn phụ nữ có lộ tuyến hoàn toàn không có triệu chứng và không cần bất kỳ thủ thuật nào.

Ba điều kiện cần thỏa mãn trước khi đặt vấn đề can thiệp:

1. Có triệu chứng thực sự và dai dẳng, ảnh hưởng chất lượng sống, không phải chỉ là hình ảnh lộ tuyến trên phiếu khám.
2. Đã sàng lọc ung thư cổ tử cung theo phác đồ. Đây là điều kiện bắt buộc: các phương pháp phá hủy mô không để lại bệnh phẩm cho giải phẫu bệnh, nên can thiệp khi chưa loại trừ tổn thương tiền ung thư là sai lầm nghiêm trọng.
3. Đã loại trừ và điều trị nguyên nhân khác gây ra triệu chứng, đặc biệt là nhiễm khuẩn sinh dục và các nhiễm trùng lây qua đường tình dục.

Việc chỉ định thủ thuật dựa duy nhất trên dòng chữ "lộ tuyến độ 2, độ 3" trong phiếu khám, không kèm triệu chứng và không kèm kết quả sàng lọc, là thực hành không có cơ sở trong các hướng dẫn chuyên môn được trích ở bài này.

Ba phương pháp can thiệp: nguyên lý và khác biệt cốt lõi

Ba phương pháp thường được nhắc tới chia làm hai nhóm khác nhau về bản chất.

Nhóm phá hủy mô tại chỗ gồm áp lạnh và đốt điện. Áp lạnh dùng đầu dò được làm lạnh bằng khí nén để đóng băng và phá hủy vùng mô tiếp xúc. Đốt điện dùng dòng điện cao tần sinh nhiệt phá hủy mô bề mặt. Cả hai đều không tạo ra bệnh phẩm để gửi giải phẫu bệnh.

Nhóm cắt bỏ gồm cắt vòng điện vùng chuyển tiếp — thường gọi tắt là LEEP hoặc LLETZ. Kỹ thuật dùng một vòng dây điện cắt lấy vùng chuyển tiếp thành một mảnh mô nguyên vẹn, vừa điều trị vừa cung cấp bệnh phẩm để xác định chính xác mức độ tổn thương và tình trạng diện cắt.

Khác biệt về bệnh phẩm chính là lý do LEEP được ưu tiên khi còn nghi ngờ tổn thương tiền ung thư, và cũng là lý do LEEP không phải lựa chọn hợp lý cho một lộ tuyến sinh lý có triệu chứng nhẹ.

Bảng so sánh áp lạnh, đốt điện và LEEP

Nguy cơ sản khoa — yếu tố quyết định khi bệnh nhân còn nhu cầu sinh con

Đây là khác biệt quan trọng nhất giữa ba phương pháp và thường bị bỏ qua trong tư vấn. Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp công bố trên BMJ năm 2016, tổng hợp 71 nghiên cứu với hơn 6,3 triệu người tham gia, cho thấy điều trị tại chỗ trên cổ tử cung làm tăng có ý nghĩa nguy cơ sinh non dưới 37 tuần, với tỷ số nguy cơ 1,78 so với nhóm không điều trị.

Mức tăng khác nhau theo kỹ thuật: tỷ số nguy cơ sinh non dưới 37 tuần là 2,70 với khoét chóp bằng dao lạnh, 1,56 với cắt vòng điện vùng chuyển tiếp và 1,46 với các kỹ thuật phá hủy mô. Nguy cơ tăng dần theo độ sâu mảnh cắt, và tăng rõ rệt ở nhóm phải điều trị nhiều hơn một lần. Nhóm tác giả kết luận: phụ nữ có tổn thương tiền ung thư vốn đã có nguy cơ sinh non nền cao hơn dân số chung, điều trị làm tăng thêm nguy cơ đó, và mức tăng lớn hơn với kỹ thuật cắt bỏ so với kỹ thuật phá hủy.

Về khả năng sinh sản, cùng nhóm nghiên cứu kết luận điều trị bảo tồn không ảnh hưởng bất lợi đến khả năng thụ thai và không làm tăng sảy thai ba tháng đầu, nhưng làm tăng có ý nghĩa nguy cơ sảy thai ba tháng giữa.

Hệ quả thực hành rất rõ: với một phụ nữ trẻ, chưa sinh con, có lộ tuyến sinh lý và triệu chứng nhẹ, việc chỉ định cắt vòng điện là đánh đổi không tương xứng. Ngược lại, khi đã có tổn thương tiền ung thư cần khẳng định mô bệnh học, lợi ích của LEEP vượt trội nguy cơ sản khoa.

Ở nhóm lộ tuyến có triệu chứng thực sự, một nghiên cứu tiến cứu trên 73 người bệnh cho thấy áp lạnh cải thiện có ý nghĩa điểm chất lượng sống về thể chất và tinh thần, cũng như cải thiện rõ tình trạng khí hư, đau vùng chậu và chảy máu sau giao hợp. Tuy nhiên điểm chức năng tình dục tổng thể không thay đổi có ý nghĩa, ngoại trừ nhóm điểm đau. Đây là thông tin cần đưa vào tư vấn để người bệnh có kỳ vọng đúng.

Nội dung trong bài mang tính tham khảo chuyên môn, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Chỉ định, chống chỉ định và phác đồ cụ thể do bác sĩ chuyên khoa quyết định trên từng người bệnh.

Thiết bị cần có tại phòng khám

Mỗi phương pháp đòi hỏi một hệ thiết bị riêng, không dùng chung được. Trước khi mở dịch vụ, cơ sở cần xác định rõ sẽ triển khai nhóm kỹ thuật nào và trang bị đồng bộ theo nhóm đó, thay vì mua lẻ từng máy.

Với hướng áp lạnh, danh mục máy áp lạnh cổ tử cung tại Huê Lợi có máy áp lạnh cao cấp MGC 200 của MedGyn xuất xứ Mỹ, giá niêm yết 70.000.000đ, và máy áp lạnh MC120 xuất xứ Thổ Nhĩ Kỳ, giá 32.000.000đ. Cả hai bảo hành 12 tháng. Nguyên lý, tiêu chuẩn chọn tổn thương và chống chỉ định của phương pháp này được trình bày chi tiết trong bài áp lạnh cổ tử cung là gì.

Máy LEEP và máy đốt điện cổ tử cung là nhóm thiết bị riêng và hiện không nằm trong danh mục Huê Lợi đang phân phối. Cơ sở có nhu cầu triển khai hai kỹ thuật này cần làm việc với nhà cung cấp chuyên trách; phần trình bày về LEEP và đốt điện trong bài chỉ nhằm mục đích so sánh chuyên môn.

Trong nhóm máy điều trị bệnh phụ khoa, máy ozone điều trị phụ khoa DT-9C giá 20.000.000đ được một số cơ sở dùng hỗ trợ xử trí viêm nhiễm phụ khoa đi kèm. Thiết bị có sản lượng ozone 150–250 mg/h, nồng độ thoát trên 80 mg/m³, bình chứa trên 4 lít, dải nhiệt 30–35°C với bảo vệ quá nhiệt ngắt ở 41–43°C và công tắc bàn đạp. Cần nói rõ: các hướng dẫn WHO và ASCCP được trích trong bài này không đề cập đến liệu pháp ozone, nên chỉ định phải theo quy trình chuyên môn được duyệt tại cơ sở, và thiết bị này không thay thế các phương pháp điều trị tổn thương tiền ung thư nêu trên.

Cần rà cấu hình phòng thủ thuật phụ khoa theo danh mục kỹ thuật được phê duyệt của cơ sở, gọi 0981.455.977 để đội ngũ kỹ thuật Huê Lợi tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Lộ tuyến cổ tử cung có phải là bệnh không?

Không. Y văn mô tả lộ tuyến cổ tử cung là tình trạng lành tính, được xem như một biến thể bình thường ở phụ nữ tuổi sinh đẻ, thường gặp ở thiếu nữ và phụ nữ mang thai. Phần lớn trường hợp không có triệu chứng.

Vì sao không nên gọi là viêm lộ tuyến hay trợt cổ tử cung?

Vì hai tên gọi này gợi ý có viêm hoặc có trợt loét, trong khi bản chất chỉ là biểu mô tuyến của ống cổ tử cung hiện diện ở cổ ngoài. Tài liệu chuyên môn coi cách gọi trợt cổ tử cung là thuật ngữ gây hiểu nhầm.

Khi nào lộ tuyến mới cần can thiệp?

Chỉ khi có triệu chứng dai dẳng ảnh hưởng chất lượng sống và đã loại trừ nguyên nhân khác. Y văn ghi nhận triệu chứng chỉ gặp ở số ít trường hợp: khí hư nhiều, chảy máu sau giao hợp, viêm cổ tử cung tái diễn, đau vùng chậu.

Bắt buộc làm gì trước khi quyết định đốt hay áp lạnh?

Phải sàng lọc ung thư cổ tử cung và loại trừ nhiễm khuẩn sinh dục trước. Can thiệp phá hủy mô khi chưa loại trừ tổn thương tiền ung thư là sai lầm nghiêm trọng vì phương pháp này không để lại bệnh phẩm cho giải phẫu bệnh.

Cắt vòng điện có ảnh hưởng khả năng sinh sản không?

Phân tích gộp lớn cho thấy điều trị bảo tồn không làm giảm khả năng thụ thai và không tăng sảy thai ba tháng đầu, nhưng tăng nguy cơ sảy thai ba tháng giữa và tăng nguy cơ sinh non theo độ sâu mảnh cắt.

Áp lạnh có làm cải thiện chức năng tình dục không?

Một nghiên cứu tiến cứu trên 73 người bệnh lộ tuyến có triệu chứng ghi nhận chất lượng sống cải thiện rõ sau áp lạnh, nhưng điểm chức năng tình dục tổng thể không thay đổi có ý nghĩa, ngoại trừ cải thiện ở nhóm điểm đau.

Tài liệu tham khảo

1. Aggarwal P, Ben Amor A. Cervical Ectropion. Trong: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. NBK560709 — PMID: 32809544.
2. Kyrgiou M, Athanasiou A, Paraskevaidi M và cộng sự. Adverse obstetric outcomes after local treatment for cervical preinvasive and early invasive disease according to cone depth: systematic review and meta-analysis. BMJ. 2016;354:i3633. PMID: 27469988.
3. Kyrgiou M, Mitra A, Paraskevaidis E. Fertility and Early Pregnancy Outcomes Following Conservative Treatment for Cervical Intraepithelial Neoplasia and Early Cervical Cancer. JAMA Oncol. 2016;2(11):1496–1498. PMID: 27356074.
4. Yildiz S, Alay I, Eren E và cộng sự. The impact of cryotherapy for symptomatic cervical ectropion on female sexual function and quality of life. J Obstet Gynaecol. 2021;41(5):815–820. PMID: 33073648.
5. Basu P, Taghavi K, Hu SY và cộng sự. Management of cervical premalignant lesions. Curr Probl Cancer. 2018;42(2):129–136. PMID: 29428790.
6. World Health Organization. Cervical cancer — Fact sheet, cập nhật 03/07/2026.
7. World Health Organization. WHO technical specifications: cryosurgical equipment for the treatment of precancerous cervical lesions and prevention of cervical cancer, 2012.