Dùng tủ lạnh gia đình bảo quản vắc xin, thuốc được không?

Không nên, và với loại tủ lạnh kết hợp kiểu mini hoặc kiểu tủ bar thì Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ khuyến cáo không dùng, kể cả tạm thời, vì loại tủ này có nguy cơ đáng kể làm đông vắc xin. Nguyên nhân nằm ở ba đặc điểm kỹ thuật mà tủ gia đình vốn có.

Ba lý do kỹ thuật, không phải chuyện thương hiệu

Vùng đóng băng nằm ngay trong ngăn mát. Tủ gia đình làm lạnh bằng cách cho hơi lạnh tỏa từ dàn lạnh đặt ở thành sau. Vị trí sát dàn lạnh có thể xuống dưới 0°C trong khi màn hình hoặc núm chỉnh vẫn báo mức bình thường. Lọ vắc xin đặt nhầm chỗ đó bị đông mà không ai biết.

Chu kỳ tự xả tuyết làm nhiệt độ dao động. Nhiều tủ gia đình tự xả tuyết bằng cách cho nhiệt độ tăng lên theo chu kỳ rồi hạ trở lại. Vắc xin chịu chu kỳ đó lặp đi lặp lại nhiều ngày sẽ mất chất lượng dần, và không có dấu hiệu bên ngoài để nhận ra.

Không có cảnh báo và không ghi được nhật ký. Thông tư 34/2018/TT-BYT yêu cầu cơ sở theo dõi nhiệt độ dây chuyền lạnh tối thiểu hai lần mỗi ngày. Giữa hai lần ghi chép, chỉ có hệ thống cảnh báo mới phát hiện được sự cố. Tủ gia đình không báo động khi nhiệt độ vượt ngưỡng, khi cửa đóng không kín hay khi mất điện ban đêm.

Vắc xin bị đông đá thì thế nào

Vắc xin bất hoạt và vắc xin có tá chất nhôm là nhóm nhạy cảm nhất với đông đá. Tinh thể đá hình thành trong lọ phá vỡ cấu trúc của thành phần kháng nguyên và tá chất, và hư hại đó không hồi phục sau khi rã đông. Nhìn bằng mắt thường không phân biệt được lọ đã từng đông và lọ chưa từng đông.

Vì vậy xử trí khi nghi ngờ lọ đã bị đông phải theo quy trình được phê duyệt tại cơ sở và hướng dẫn của nhà sản xuất, không dựa vào quan sát bằng mắt và không tự quyết định giữ lại để dùng tiếp.

Còn thuốc và sinh phẩm thì sao

Nguyên tắc giống nhau: cái quyết định không phải nhãn hiệu tủ mà là dải nhiệt độ mà nhà sản xuất ghi trên nhãn sản phẩm, và khả năng chứng minh rằng thuốc đã được giữ trong dải đó suốt thời gian lưu.

Với thuốc yêu cầu bảo quản lạnh 2–8°C, một tủ không ghi được nhật ký nhiệt độ khiến cơ sở không có bằng chứng khi cần rà soát. Đó là lý do khoa dược bệnh viện dùng tủ chuyên dụng chứ không dùng tủ gia đình, kể cả khi lượng thuốc lưu không nhiều.

Cần trang bị gì thay thế

Thiết bị đúng chuẩn cho nhóm này là tủ chuyên dụng dải 2–8°C, làm lạnh cưỡng bức bằng quạt đối lưu để không có điểm đóng băng, có cảnh báo nhiệt độ và cảnh báo cửa mở, và có cửa kính để đọc nhiệt độ mà không phải mở tủ.

Cơ sở lượng nhỏ có thể bắt đầu từ bản BPR-5V68, 108 và 238 lít; phòng tiêm và trung tâm tiêm chủng dùng bản BPR-5V288S, 358S và 468S. Máu và chế phẩm máu có yêu cầu riêng, xem tủ bảo quản máu 4±2°C. Toàn bộ nhóm hàng nằm ở danh mục tủ lạnh bảo quản 2–8°C.

Nội dung mang tính tham khảo về thiết bị. Quy trình bảo quản, theo dõi và xử trí sự cố vắc xin, thuốc thực hiện theo quy định hiện hành của Bộ Y tế và quy trình được phê duyệt tại cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Tủ lạnh gia đình có bảo quản vắc xin được không?
Không nên. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ khuyến cáo không dùng tủ lạnh kết hợp kiểu mini hoặc kiểu tủ bar cho vắc xin, kể cả tạm thời, vì nguy cơ làm đông vắc xin.

Vì sao vắc xin sợ đông đá hơn sợ ấm?
Vì tinh thể đá phá vỡ cấu trúc kháng nguyên và tá chất, và hư hại đó không hồi phục sau khi rã. Nhìn bằng mắt không phân biệt được lọ đã từng đông.

Đặt nhiệt kế vào tủ gia đình có đủ không?
Không. Nhiệt kế cho biết nhiệt độ tại một điểm ở một thời điểm, không loại bỏ được vùng đóng băng, chu kỳ xả tuyết và việc không có cảnh báo khi mất điện ban đêm.

Thuốc cần bảo quản lạnh có dùng tủ gia đình được không?
Không nên, vì cơ sở sẽ không có nhật ký nhiệt độ để chứng minh thuốc luôn nằm trong dải nhà sản xuất yêu cầu. Khoa dược dùng tủ chuyên dụng kể cả khi lượng thuốc ít.

Cần chọn tủ chuyên dụng đúng dung tích cho phòng tiêm hoặc khoa dược, gọi 0942.337.117 để kỹ sư tư vấn và gửi catalogue Biobase.

Về tác giả: Đội ngũ tư vấn thiết bị y tế Huê Lợi Medical — đơn vị nhập khẩu và phân phối trực tiếp trang thiết bị y tế cho các cơ sở khám chữa bệnh trên toàn quốc. Nội dung trình bày kiến thức về thiết bị và quy định liên quan, không thay thế hướng dẫn chuyên môn của thầy thuốc và quy trình được phê duyệt tại cơ sở.

Tài liệu tham khảo

• U.S. Centers for Disease Control and Prevention. Vaccine Storage Units, cập nhật ngày 14/7/2026.
• Bộ Y tế. Thông tư 34/2018/TT-BYT ngày 16/11/2018 quy định chi tiết một số điều của Nghị định 104/2016/NĐ-CP về hoạt động tiêm chủng.