Lỗi thường gặp và bảo trì đầu dò máy siêu âm trị liệu

Đầu dò là bộ phận hỏng nhiều nhất của máy siêu âm trị liệu. Bốn nhóm lỗi phần cứng thường gặp là nứt mặt phát, bong lớp ghép giữa tinh thể áp điện và mặt kim loại, sụt công suất phát, và đứt ngầm cáp ở cổ đầu dò. Ba nhóm sau không hiển thị lỗi trên máy.

Phạm vi bài này

Bài viết chỉ nói về lỗi phần cứng của đầu dò. Các lỗi thao tác của kỹ thuật viên — di chuyển đầu dò quá nhanh, dùng thiếu gel, áp lực tì không đều, chọn sai chế độ — thuộc về bài quy trình siêu âm trị liệu. Hai nhóm nguyên nhân này cho ra triệu chứng giống nhau (người bệnh không cảm nhận gì, hiệu quả kém đi), nên bước đầu tiên khi nghi ngờ luôn là loại trừ nguyên nhân thao tác trước khi kết luận hỏng đầu dò.

Lưu ý riêng: nội dung "lỗi đầu dò" phổ biến trên mạng hiện chủ yếu viết cho siêu âm chẩn đoán — đầu dò array, lỗi element dropout, lỗi ảnh. Đầu dò siêu âm trị liệu có cấu tạo khác hẳn: một tinh thể áp điện phẳng, ghép với mặt phát bằng kim loại, phát công suất cao liên tục. Đừng áp dụng nhầm khuyến cáo giữa hai nhóm.

Đầu dò trị liệu hỏng ở đâu

Cấu tạo cơ bản gồm bốn phần, và mỗi phần có một kiểu hỏng đặc trưng:

• Mặt phát (mặt tiếp xúc da). Thường là tấm kim loại, chịu va đập và hóa chất vệ sinh. Kiểu hỏng: nứt, móp, xước sâu, ăn mòn bề mặt.
• Tinh thể áp điện. Bộ phận chuyển điện thành dao động cơ học. Kiểu hỏng: nứt tinh thể do va đập mạnh hoặc do phát công suất cao khi không có môi trường dẫn.
• Lớp ghép giữa tinh thể và mặt phát. Kiểu hỏng: bong tách một phần — năng lượng không truyền hết ra ngoài, sinh nhiệt tại chỗ bong.
• Cáp và cổ đầu dò. Kiểu hỏng: đứt ngầm lõi dẫn tại điểm gập, thường ngay chỗ cáp ra khỏi thân đầu dò.

Bảng triệu chứng — nguyên nhân — xử lý

Ý nghĩa lâm sàng của việc sụt công suất: siêu âm trị liệu là kỹ thuật có liều. Nếu công suất thực thấp hơn mức hiển thị, người bệnh nhận liều thấp hơn liều bác sĩ chỉ định mà không ai biết — cả kỹ thuật viên lẫn người bệnh đều không phát hiện được bằng cảm nhận, vì siêu âm ở chế độ thông thường không gây cảm giác rõ. Mọi thông số liều điều trị đều do bác sĩ điều trị quyết định, nên trách nhiệm của cơ sở là bảo đảm máy phát đúng liều đã chỉ định.

Phép thử trong nước: kiểm tra 60 giây tại phòng khám

Đây là phép thử định tính đơn giản nhất để phát hiện sớm sụt công suất, và mọi cơ sở nên làm định kỳ:

• Đổ nước sạch vào một cốc hoặc khay đủ sâu để ngập mặt phát của đầu dò.
• Đặt đầu dò ngập mặt phát, hướng lên hoặc nằm ngang tùy thiết kế.
• Bật chế độ liên tục ở mức công suất trung bình đến cao theo hướng dẫn hãng.
• Quan sát bề mặt đầu dò: đầu dò tốt sẽ tạo dòng bọt khí li ti nổi lên đều khắp mặt phát; có thể thấy mặt nước gợn.
• Ghi kết quả vào nhật ký: có bọt / bọt yếu / bọt cục bộ / không bọt, kèm mức công suất đã dùng.

Hai cảnh báo bắt buộc. Thứ nhất, chỉ ngâm đầu dò nếu nhà sản xuất công bố đầu dò chống nước — HB810A công bố chuẩn IPX7 vận hành được trong môi trường dưới nước; với các model không công bố thông số này, phải hỏi nhà cung cấp trước. Thứ hai, tuyệt đối không phát công suất khi mặt phát ở trong không khí: không có môi trường dẫn thì năng lượng phản xạ ngược lại tinh thể và có thể làm hỏng chính đầu dò.

Phép thử này chỉ định tính. Nó phát hiện được hỏng nặng và sụt công suất rõ, nhưng không đo được con số. Việc đo công suất phát theo phương pháp chuẩn — dùng cân lực bức xạ theo tiêu chuẩn IEC 61689 cho hệ thống siêu âm vật lý trị liệu — phải do đơn vị có thiết bị đo thực hiện.

Lịch kiểm tra và bảo trì đầu dò

Bốn thói quen làm hỏng đầu dò sớm

• Để đầu dò trên mép bàn thay vì trên giá. Nguyên nhân số một của nứt mặt phát. Một cú rơi từ độ cao bàn khám đủ để làm nứt tinh thể mà mắt thường không thấy.
• Bật máy khi đầu dò còn trong không khí. Thói quen "bật trước cho máy ổn định" gây hại trực tiếp cho tinh thể. Luôn áp gel và đặt đầu dò lên da hoặc ngâm nước trước khi phát.
• Cuộn cáp quanh thân máy sau mỗi buổi. Gập cáp lặp lại tại cùng một điểm là nguyên nhân chính của đứt ngầm. Cuộn rộng và treo, không cuộn chặt.
• Dùng cồn nồng độ cao hoặc dung dịch mạnh để lau mặt phát. Ăn mòn dần lớp bề mặt kim loại và lớp keo viền. Dùng đúng dung dịch nhà sản xuất khuyến cáo.

Bốn thói quen này gây ra phần lớn hỏng hóc mà cơ sở phải trả tiền, và cả bốn đều sửa được bằng một buổi hướng dẫn nội bộ 15 phút cộng với việc mua một chiếc giá đặt đầu dò.

Khi nào thay đầu dò, khi nào thay máy

Câu hỏi này nên được trả lời trước khi mua máy, không phải khi đã hỏng. Hãy hỏi nhà cung cấp ba điều và ghi vào hợp đồng: đầu dò có bán rời không, giá bao nhiêu, và thời gian có hàng khi cần.

Nguyên tắc kinh tế đơn giản: nếu giá một đầu dò rời vượt quá khoảng một nửa giá máy mới, và máy đã dùng nhiều năm, thì thay máy hợp lý hơn. Với các cấu hình có hai đầu dò như HB810B hoặc máy Texua 2 đầu dò, hỏng một đầu dò không làm dừng dịch vụ ngay — đây là một lợi thế vận hành thường bị bỏ qua khi so sánh cấu hình.

Giá và thông số đầy đủ của bốn cấu hình xem tại bài bảng giá máy siêu âm trị liệu. Nếu bạn đang cân nhắc giữa đơn tần và đa tần, bài so sánh máy siêu âm đơn tần và đa tần phân tích riêng trục đó.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết đầu dò siêu âm trị liệu bị sụt công suất?

Làm phép thử trong nước: ngâm mặt phát, bật chế độ liên tục ở mức công suất trung bình đến cao và quan sát. Đầu dò tốt tạo dòng bọt khí li ti nổi đều khắp mặt phát. Bọt yếu, cục bộ hoặc không có là bất thường.

Có được bật máy khi đầu dò đang ở trong không khí không?

Không. Khi không có môi trường dẫn, năng lượng phản xạ ngược lại tinh thể áp điện và có thể làm hỏng chính đầu dò. Luôn bôi gel và đặt đầu dò lên da, hoặc ngâm trong nước nếu đầu dò được công bố chống nước.

Đầu dò nứt mặt phát có dùng tiếp được không?

Không. Nứt mặt phát gây nguy cơ rò điện và nguy cơ nóng cục bộ gây bỏng. Ngừng sử dụng ngay, chụp ảnh lại tình trạng và báo nhà cung cấp để đánh giá thay thế.

Vì sao đầu dò hay đứt cáp ở cổ?

Vì điểm cáp ra khỏi thân đầu dò chịu gập lặp lại nhiều lần, nhất là khi kỹ thuật viên cuộn cáp chặt quanh thân máy sau mỗi buổi. Nên cuộn rộng và treo đầu dò lên giá thay vì cuộn chặt.

Bao lâu nên kiểm tra công suất phát của máy siêu âm trị liệu?

Nên làm phép thử trong nước hằng tháng và ghi nhật ký để so sánh xu hướng, kèm kiểm tra công suất bằng thiết bị đo mỗi 12 tháng. Sụt công suất không hiển thị lỗi trên máy nên chỉ phát hiện được bằng kiểm tra chủ động.

Tài liệu tham khảo

• IEC 61689 — Ultrasonics: Physiotherapy systems, đặc tính trường và phương pháp đo trong dải tần 0,5 MHz đến 5 MHz (bao gồm phương pháp đo công suất bằng cân lực bức xạ).
• IEC 60601-2-5 — Thiết bị điện y tế, yêu cầu riêng về an toàn cơ bản và tính năng thiết yếu của thiết bị siêu âm vật lý trị liệu.
• World Health Organization — WHO Medical device technical series, tài liệu về chương trình bảo trì trang thiết bị y tế tại cơ sở khám chữa bệnh.
• Hướng dẫn sử dụng và hướng dẫn vệ sinh, bảo quản đầu dò của nhà sản xuất kèm theo HB810A, HB810B, Texua JC06 và Texua 2 đầu dò.
• Nghị định 98/2021/NĐ-CP về quản lý trang thiết bị y tế và các văn bản sửa đổi, bổ sung — yêu cầu về bảo dưỡng, sửa chữa trang thiết bị y tế.

Nội dung được kiểm duyệt bởi: Đội ngũ tư vấn thiết bị y tế Huê Lợi Medical — đơn vị nhập khẩu và phân phối trực tiếp trang thiết bị y tế với hơn 8 năm kinh nghiệm, phục vụ khách hàng tại 63 tỉnh thành.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo về đặc tính thiết bị và điều kiện đầu tư, không thay thế chỉ định của bác sĩ. Mọi thông số điều trị cụ thể trên người bệnh do bác sĩ điều trị quyết định. Thiết bị phải được vận hành bởi nhân viên y tế đã qua đào tạo.

Cần tư vấn cấu hình và báo giá có hiệu lực? Công ty TNHH Thiết bị y tế Huê Lợi nhập khẩu và phân phối trực tiếp, hỗ trợ khảo sát nhu cầu, bàn giao hồ sơ kỹ thuật phục vụ thẩm định và đào tạo vận hành tại 63 tỉnh thành. Hotline 0981.455.977 · Email thietbiytehueloi@gmail.com · Zalo zalo.me/0981455977.