Bài tập vận động cho người rối loạn tiền đình

Rối loạn tiền đình gây chóng mặt, hoa mắt, ù tai và cảm giác chông chênh khi thay đổi tư thế. Nhóm bài tập dưới đây dành cho người đã được bác sĩ khám tìm nguyên nhân, cần tập lại khả năng giữ thăng bằng và giảm nhạy cảm với chuyển động, theo chương trình do kỹ thuật viên phục hồi chức năng xây dựng riêng.

Video do đội ngũ Thiết bị Y tế Huê Lợi thực hiện cùng Kỹ thuật viên Phục hồi chức năng — Bệnh viện Lão khoa Trung ương. Người hướng dẫn làm mẫu ba nhóm bài quen thuộc của phục hồi chức năng tiền đình: nhóm ổn định nhìn với động tác quay đầu trong khi mắt vẫn dán vào một điểm cố định, nhóm thích nghi bằng cách lặp lại có kiểm soát tư thế gây chóng mặt, và nhóm thăng bằng từ đứng chụm chân tới bước chân nối gót. Video cũng chỉ rõ cách bố trí chỗ tập an toàn. Bạn nên xem trọn video để nắm tốc độ quay đầu và biên độ hợp lý, phần chữ bên dưới chỉ tóm tắt nguyên tắc.

Rối loạn tiền đình: ai nên tập và khi nào cần khám trước

Chương trình tập phù hợp với người còn cảm giác chông chênh, chóng mặt khi quay đầu hoặc đổi tư thế sau đợt bệnh cấp, người giảm chức năng tiền đình một bên, người sợ ngã nên hạn chế đi lại. Người cao tuổi hay choáng váng khi đứng lên cũng thường được hướng dẫn nhóm bài này.

Cần khám trước, chưa tự tập, nếu chóng mặt xuất hiện đột ngột lần đầu, chóng mặt kèm đau đầu dữ dội, nhìn đôi, nói khó, méo miệng, yếu nửa người, hoặc kèm nghe kém tăng nhanh và ù tai một bên. Chấn thương đầu mới xảy ra, bệnh tim mạch chưa ổn định hoặc tụt huyết áp tư thế nặng cũng cần được bác sĩ đánh giá trước, vì nguyên nhân gây chóng mặt khác nhau thì bài tập cũng khác nhau.

Các bước tập ổn định nhìn, thăng bằng và thích nghi chóng mặt

Trình tự dưới đây đi từ tư thế ngồi tới tư thế đứng, từ mắt mở tới nền cảm giác khó hơn, đúng nguyên tắc tăng tiến. Toàn bộ buổi tập nên diễn ra ở nơi có điểm vịn chắc chắn trong tầm tay.

1. Chuẩn bị chỗ tập. Dọn vật cản, chọn sàn không trơn, đặt một chiếc ghế vững phía sau để ngồi xuống được bất kỳ lúc nào. Buổi đầu nên có người nhà ở cạnh.
2. Tập ổn định nhìn theo chiều ngang. Ngồi thẳng, dán một chữ cái lên tường ngang tầm mắt, mắt luôn nhìn vào chữ đó rồi quay đầu sang trái và sang phải. Tăng dần tốc độ quay đầu với điều kiện chữ vẫn rõ nét, không bị nhòe.
3. Tập ổn định nhìn theo chiều dọc. Vẫn dán mắt vào chữ, gật đầu lên xuống trong biên độ vừa phải. Nếu chóng mặt tăng nhiều, giảm tốc độ và rút ngắn thời gian mỗi lần lặp trước khi nghỉ.
4. Nâng độ khó cho bài ổn định nhìn. Khi đã quen ở tư thế ngồi thì chuyển sang đứng, sau đó tập kiểu điểm nhìn cầm trên tay di chuyển ngược chiều với đầu.
5. Tập thích nghi. Lặp lại có kiểm soát chính động tác gây chóng mặt nhẹ như cúi nhặt đồ, quay người, nằm nghiêng sang bên; sau mỗi lần chờ cảm giác chóng mặt lắng xuống rồi mới làm tiếp.
6. Tập thăng bằng tĩnh. Đứng hai chân chụm sát nhau, tay hờ gần thanh vịn. Khi vững, chuyển sang tư thế chân trước chân sau thẳng hàng, rồi thử nhắm mắt hoặc đứng trên tấm đệm mềm.
7. Tập thăng bằng động. Đi dọc hành lang có tay vịn, sau đó vừa đi vừa quay đầu sang hai bên theo hiệu lệnh, rồi tập bước chân nối gót.
8. Tập chuyển tư thế. Từ nằm sang ngồi, từ ngồi sang đứng, dừng lại ở mỗi mốc để hệ tiền đình và huyết áp kịp thích ứng, không bật dậy đột ngột.

Số lần lặp và thời lượng mỗi bài chỉ là mức tham khảo phổ biến, phải được kỹ thuật viên điều chỉnh theo mức chóng mặt, nguy cơ ngã và bệnh nền của từng người.

Chóng mặt khi tập tiền đình: mức nào chấp nhận được, khi nào dừng

Điểm khác biệt của phục hồi chức năng tiền đình so với nhiều nhóm bài khác là cảm giác chóng mặt tăng nhẹ khi tập lại chính là điều được mong đợi, vì não cần được kích thích để thích nghi dần. Ngưỡng chấp nhận được là chóng mặt còn chịu đựng được và dịu xuống sau vài phút nghỉ. Sai lầm hay gặp là né hoàn toàn mọi động tác gây chóng mặt khiến quá trình thích nghi kéo dài, hoặc ngược lại là tập dồn dập tới mức buồn nôn.

Bảng dưới đây tóm tắt các dấu hiệu cần dừng buổi tập ngay và hướng xử trí.

Thiết bị hỗ trợ tập thăng bằng cho người rối loạn tiền đình

Với người sợ ngã, có điểm vịn chắc chắn là yếu tố quyết định để dám tập hết biên độ. Khung song song tập đi tạo hai tay vịn hai bên suốt quãng đi, phù hợp cho bài đi kèm quay đầu và bài bước chân nối gót trong giai đoạn đầu.

Bộ dụng cụ đa năng tập phục hồi chức năng hỗ trợ phần tập vận động chung và duy trì sức cơ chi dưới, vốn là nền tảng của thăng bằng. Các lựa chọn khác nằm trong nhóm dụng cụ tập cho người tai biến. Thiết bị chỉ ở vai trò hỗ trợ tập luyện; cần tư vấn, bạn có thể gọi 0981.455.977.

Câu hỏi thường gặp

Tập tiền đình có làm chóng mặt nặng thêm không?

Chóng mặt tăng nhẹ trong lúc tập là phản ứng thường gặp và dịu đi sau ít phút nghỉ. Nếu chóng mặt dữ dội, kèm nôn hoặc kéo dài sang hôm sau, cần dừng và báo kỹ thuật viên.

Nên tập bài tiền đình vào thời điểm nào trong ngày?

Chọn lúc tỉnh táo, không quá no cũng không quá đói và có người ở nhà cùng. Nhiều người tập buổi sáng hoặc đầu giờ chiều để còn thời gian nghỉ nếu chóng mặt kéo dài.

Rối loạn tiền đình có tự tập tại nhà được không?

Có thể tự tập tại nhà sau khi bác sĩ khám tìm nguyên nhân và kỹ thuật viên hướng dẫn bài phù hợp. Tự chọn bài khi chưa được đánh giá dễ sai mức độ và tăng nguy cơ ngã.

Có nên nhắm mắt khi tập thăng bằng không?

Chỉ nhắm mắt khi đã đứng vững ở bài mở mắt và luôn có điểm vịn trong tầm tay. Nhắm mắt làm mất thông tin thị giác nên độ khó tăng rõ, phải tiến từng bước một.

Nội dung trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng. Người bệnh cần được đánh giá tình trạng cụ thể trước khi áp dụng bất kỳ bài tập nào. Nếu xuất hiện đau tăng, chóng mặt, khó thở hoặc bất thường khác trong lúc tập, cần dừng ngay và liên hệ nhân viên y tế.