Đo thính lực là gì? Các phương pháp và khi nào cần đo

Xem máy và buồng đo thính lực tại Huê Lợi Medical.

Ngưỡng nghe và thính lực đồ

Đo thính lực tìm ngưỡng nghe: mức nhỏ nhất còn nghe được ở từng tần số. Phép đo lặp lại ở nhiều tần số, thường từ 125 Hz đến 8.000 Hz cho đường khí, để dựng ra đường cong ngưỡng nghe theo tần số — chính là thính lực đồ.

Đơn vị dùng là dB HL (hearing level), tính so với ngưỡng nghe trung bình của người trẻ khỏe mạnh, khác với dB SPL là đơn vị áp suất âm vật lý. Vì vậy 0 dB HL nghĩa là ngang ngưỡng nghe trung bình của người bình thường, vẫn có âm được phát ra.

Theo WHO, ngưỡng nghe 20 dB hoặc tốt hơn ở cả hai tai được coi là nghe bình thường; nghe kém gây tàn tật (disabling hearing loss) được định nghĩa là nghe kém trên 35 dB ở tai nghe tốt hơn.

Các phương pháp đo thính lực

Ai cần được tầm soát thính lực

WHO khuyến cáo tầm soát có hệ thống ở các nhóm nguy cơ cao:

• Trẻ sơ sinh và nhũ nhi — phát hiện sớm nghe kém bẩm sinh.
• Trẻ tuổi mẫu giáo và tuổi học đường.
• Người tiếp xúc tiếng ồn hoặc hóa chất tại nơi làm việc.
• Người đang dùng thuốc có độc tính trên tai.
• Người cao tuổi — theo WHO, trên 25% người trên 60 tuổi bị nghe kém gây tàn tật.

WHO cũng ghi nhận hơn 1 tỷ thanh niên đang có nguy cơ nghe kém vĩnh viễn nhưng phòng tránh được, do thói quen nghe không an toàn.

Vì sao đo chẩn đoán cần buồng cách âm?

Đo thính lực là phép đo ngưỡng, nên tiếng ồn môi trường che lấp âm kích thích ở cường độ thấp và làm ngưỡng đo được cao hơn ngưỡng thật. TCVN 11737-1:2016 (tương đương ISO 8253-1) quy định giới hạn tiếng ồn nền cho từng dải tần; Hội Thính học Anh khuyến nghị dừng đo khi tiếng ồn nền vượt 35 dB(A). Bảng giới hạn đầy đủ có trong bài tiêu chuẩn phòng đo thính lực.

Buồng đo thính lực cách âm loại buồng đơn tại Huê Lợi chỉ chiếm 1,44 m² sàn nên lắp được cả trong phòng khám nhỏ.

Quy trình đo thính lực đơn âm

Quy trình đo thính lực đơn âm theo khuyến nghị của Hội Thính học Anh (BSA, 2018) gồm các bước chính dưới đây; mỗi tai được đo riêng, kết quả ghi lên thính lực đồ.

1. Hướng dẫn người được đo bấm nút phản hồi mỗi khi nghe thấy âm, kể cả âm rất nhỏ.
2. Làm quen ở 1 kHz với mức nghe rõ, ví dụ 40 dB HL ở người nghe bình thường.
3. Tìm ngưỡng theo nguyên tắc giảm 10 dB mỗi khi có đáp ứng, tăng 5 dB khi không có đáp ứng. Ngưỡng là mức thấp nhất có đáp ứng ở ít nhất một nửa số lượt tăng dần, tối thiểu hai đáp ứng ở mức đó.
4. Đo tai nghe tốt hơn trước, theo thứ tự 1 kHz, 2 kHz, 4 kHz, 8 kHz rồi 500 Hz, 250 Hz. Đo lại 1 kHz; lệch quá 5 dB thì tìm nguyên nhân trước khi đo tiếp. Thêm 750, 1.500, 3.000 và 6.000 Hz khi cần.
5. Đo đường xương, rồi che lấp tai đối bên khi hai tai chênh nhau nhiều hoặc ngưỡng đường xương tốt hơn đường khí từ 10 dB trở lên.

Cách đọc kết quả có trong bài cách đọc thính lực đồ.

Đo thính lực lời là gì?

Đo thính lực lời dùng lời nói, thường là danh sách từ hoặc câu đã chuẩn hóa, thay cho âm đơn để đánh giá khả năng nghe và nhận biết lời nói. Phương pháp đo được quy định trong TCVN 11737-3:2016, tương đương ISO 8253-3:2012. Kết quả bổ sung cho thính lực đồ đơn âm, vì thính lực đồ chưa cho biết người bệnh nhận biết lời nói tốt tới đâu. Đo thính lực lời hữu ích khi tư vấn và chỉnh máy trợ thính, hoặc khi kết quả đơn âm chưa khớp với than phiền của người bệnh.

Đo thính lực trong khám bệnh nghề nghiệp

Người lao động làm việc nơi có tiếng ồn được đo thính lực khi khám phát hiện bệnh nghề nghiệp. Thông tư 56/2025/TT-BYT, hiệu lực từ 15/02/2026 và thay Thông tư 28/2016/TT-BYT, yêu cầu khám đầy đủ nội dung theo hướng dẫn chẩn đoán, giám định của Bộ trưởng Bộ Y tế. Bệnh điếc nghề nghiệp do tiếng ồn có hướng dẫn chẩn đoán, giám định tại Phụ lục 18 Thông tư 15/2016/TT-BYT. QCVN 24:2016/BYT cho phép tiếp xúc 85 dBA trong 8 giờ làm việc, mức cực đại không vượt 115 dBA.

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Y học Lao động và Môi trường Hoa Kỳ (ACOEM, 2002), nghe kém do tiếng ồn là nghe kém tiếp nhận, thường hai bên, với dấu hiệu đầu tiên là vết khuyết ở 3, 4 hoặc 6 kHz và hồi lên ở 8 kHz. Phép đo vì vậy cần đủ dải tần cao và làm trên máy chẩn đoán như máy đo thính lực AD104.

Khám thính lực bằng tiếng nói thường, nói thầm

Phiếu khám phát hiện bệnh nghề nghiệp theo Thông tư 56/2025/TT-BYT có mục khám thính lực bằng tiếng nói thường và tiếng nói thầm. Người được khám nghe và nhắc lại lời người khám ở các khoảng cách khác nhau, từng tai một. Cách khám này nhanh, không cần máy, hợp với bước sàng lọc ban đầu, nhưng không cho ngưỡng nghe theo từng tần số. Vết khuyết sớm ở dải 3–6 kHz của nghe kém do tiếng ồn có thể chưa làm giảm khả năng nghe tiếng nói, nên người tiếp xúc tiếng ồn cần được đo thính lực đơn âm.

Nghiệm pháp âm thoa và bài kiểm tra trực tuyến

Nghiệm pháp âm thoa dùng âm thoa 512 Hz. Nghiệm pháp Weber đặt âm thoa lên trán hoặc đỉnh đầu: nghe kém dẫn truyền thì âm lệch về tai bệnh, nghe kém tiếp nhận thì âm lệch về tai nghe tốt hơn. Nghiệm pháp Rinne so dẫn truyền qua xương, khi đặt âm thoa ở xương chũm, với dẫn truyền qua khí, khi đưa âm thoa ra trước lỗ ống tai 1 cm. Tai bình thường hoặc nghe kém tiếp nhận nghe qua khí tốt hơn qua xương; nghe kém dẫn truyền thì ngược lại. Âm thoa giúp định hướng loại nghe kém nhưng không đo được mức độ.

Ứng dụng trên điện thoại như hearWHO miễn phí của WHO dùng kỹ thuật nhận biết dãy số trong tiếng ồn, giúp người có nguy cơ tự kiểm tra định kỳ. Kết quả bài kiểm tra trực tuyến phụ thuộc tai nghe, loa và tiếng ồn nơi làm bài, nên chỉ giúp biết có cần đi đo hay không, không thay cho đo thính lực chuẩn.

Trang bị theo nhu cầu của cơ sở

Câu hỏi thường gặp

Đo thính lực là gì?

Đo thính lực là phép đo ngưỡng nghe, mức âm nhỏ nhất một người còn nghe thấy, ở từng tần số và từng tai, thường từ 125 Hz đến 8.000 Hz cho đường khí. Kết quả ghi thành thính lực đồ, đơn vị dB HL.

Có mấy phương pháp đo thính lực?

Hai nhóm. Đo chủ quan cần người được đo phản hồi: đơn âm đường khí, đường xương, trường âm tự do và thính lực lời. Đo khách quan không cần hợp tác: âm ốc tai (OAE), nhĩ lượng và điện thính giác thân não (ABR).

Ngưỡng nghe bao nhiêu dB là bình thường?

Theo WHO, người có ngưỡng nghe 20 dB hoặc tốt hơn ở cả hai tai được coi là nghe bình thường. Nghe kém gây tàn tật (disabling hearing loss) được WHO định nghĩa là nghe kém trên 35 dB ở tai nghe tốt hơn.

Những ai nên được tầm soát thính lực định kỳ?

Theo WHO: trẻ sơ sinh và nhũ nhi, trẻ mẫu giáo và tuổi học đường, người tiếp xúc tiếng ồn hoặc hóa chất nơi làm việc, người dùng thuốc có độc tính trên tai và người cao tuổi.

Đo thính lực bằng âm thoa có thay được máy đo không?

Không. Nghiệm pháp Weber và Rinne với âm thoa 512 Hz giúp định hướng nghe kém dẫn truyền hay tiếp nhận, nhưng không đo được mức nghe kém theo từng tần số như đo thính lực đơn âm.

Đo thính lực khám bệnh nghề nghiệp theo quy định nào?

Theo Thông tư 56/2025/TT-BYT, hiệu lực từ 15/02/2026. Bệnh điếc nghề nghiệp do tiếng ồn có hướng dẫn chẩn đoán, giám định tại Phụ lục 18 Thông tư 15/2016/TT-BYT.

Tài liệu tham khảo

1. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Deafness and hearing loss — Fact sheet, cập nhật 03/03/2026. who.int
2. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). World report on hearing, 2021. who.int
3. ISO 8253-1:2010 — Acoustics — Audiometric test methods — Part 1: Pure-tone air and bone conduction audiometry. iso.org
4. British Society of Audiology. Recommended Procedure: Pure-tone air-conduction and bone-conduction threshold audiometry with and without masking, 2018. thebsa.org.uk
5. TCVN 11737-3:2016, tương đương ISO 8253-3:2012, về phương pháp đo thính lực lời.
6. Bộ Y tế. Thông tư 56/2025/TT-BYT quy định về quản lý bệnh nghề nghiệp, hiệu lực từ 15/02/2026; Thông tư 15/2016/TT-BYT quy định về bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm xã hội, Phụ lục 18; QCVN 24:2016/BYT về tiếng ồn.
7. American College of Occupational and Environmental Medicine (ACOEM). Noise-induced Hearing Loss — Guidance Statement, 2002.
8. Thomas Dean, Mike Cadogan. Tuning Fork Tests (Weber and Rinne). LITFL, cập nhật 12/02/2026. litfl.com
9. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). WHO launches the hearWHO app for mobile devices to help detect hearing loss, 01/03/2018. who.int

Nguồn 1–3 truy cập ngày 21/07/2026; nguồn 4–10 truy cập ngày 13–14/10/2026.

Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo về đặc tính kỹ thuật của thiết bị y tế, không thay thế chỉ định chuyên môn. Việc lựa chọn, lắp đặt và vận hành thiết bị phải do nhân viên y tế có chuyên môn thực hiện theo quy định hiện hành.