Tủ an toàn sinh học là gì và phòng xét nghiệm nào bắt buộc phải có

Tủ an toàn sinh học là tủ thao tác dùng màn khí ở khe cửa trước và màng lọc hiệu suất cao để giữ mầm bệnh lại trong buồng, che chắn cho người đứng máy cùng không khí phòng xét nghiệm. Thiết bị chia ba cấp, khác nhau ở chỗ che chắn cho ai và khí buồng đi đâu.

Tủ an toàn sinh học là gì?

Tủ an toàn sinh học là buồng thao tác kín ba mặt, có quạt hút và màng lọc hiệu suất cao, dùng cho những mẫu có khả năng sinh khí dung mang mầm bệnh. Máy giữ hạt lơ lửng lại trong buồng và trong màng lọc thay vì để chúng phát tán ra phòng.

Tài liệu tiếng Anh gọi nhóm thiết bị này là biosafety cabinet. Nhiều nơi gọi tắt là tủ cấy an toàn sinh học, cách gọi đó dễ gây nhầm với tủ cấy vô trùng (tủ thổi khí sạch) vốn phục vụ mục đích ngược lại.

Tổ chức Y tế Thế giới xếp tủ an toàn sinh học vào nhóm phương tiện che chắn sơ cấp, tức là lớp ngăn cách trực tiếp giữa mẫu và người thao tác.

Khí đi theo đường nào bên trong một chiếc tủ an toàn sinh học

Khí chạy thành một vòng có hướng, và chính hướng đó tạo ra che chắn. Không khí phòng bị hút vào qua khe hẹp ngay dưới mép cửa kính, tạo một màn chắn vô hình chặn hạt trong buồng thoát ngược ra ngoài.

Sau khi vào buồng, khí đi qua màng lọc rồi mới được thổi xuống mặt thao tác. Mẫu vì thế luôn nằm trong dòng khí đã sạch. Khí rời buồng cũng phải qua một màng lọc nữa trước khi xả.

Màng lọc HEPA cấp H14 giữ lại từ 99,995% số hạt kích thước 0,3μm. Bản dùng màng lọc ULPA đạt 99,9995% với hạt từ 0,12μm. Cả hai loại đều chặn hạt và không chặn phân tử khí. Điểm này quyết định khi phòng có hóa chất bay hơi.

Ba thứ phá hỏng màn khí ở cửa thao tác

Màn khí chỉ đứng vững khi không có gì cắt ngang nó. Gió lùa từ cửa sổ mở, luồng điều hòa thổi thẳng vào mặt kính và động tác rút tay đột ngột đều làm khí trong buồng tràn ra khe cửa. Người vận hành đưa tay vào rồi rút ra theo phương thẳng và chậm.

Cấp I, cấp II và cấp III che chắn cho những ai

Ba cấp khác nhau trước hết ở chỗ mẫu bên trong có được che chắn hay không.

Cấp I là bản đơn giản nhất. Máy hút khí phòng qua cửa hở rồi lọc trước khi xả, người và phòng được che chắn, còn mẫu tiếp xúc trực tiếp với khí phòng chưa lọc. Phòng nghiền bệnh phẩm hoặc mở ống nghiệm sau ly tâm dùng bản này là đủ, chẳng hạn tủ an toàn sinh học cấp I Biobase BYKG-V.

Cấp II bổ sung một màng lọc trên đường khí cấp, nhờ đó mẫu nằm trong vùng khí sạch. Đây là cấp phổ biến nhất trong phòng vi sinh bệnh viện. Loại A2 giữ phần lớn khí để tuần hoàn lại trong buồng, hợp với phòng nuôi cấy bệnh phẩm lâm sàng. Bản tủ đơn Biobase 11231BBC86 dành cho một kỹ thuật viên, còn bản tủ đôi BSC-1300IIA2-X dành cho hai người đứng cùng ca.

Loại B2 đẩy toàn bộ khí ra ngoài nhà qua ống dẫn cứng và không giữ nhánh nào để tuần hoàn. Phòng thao tác dung môi bay hơi hoặc đồng vị phóng xạ phải dùng bản này, chẳng hạn tủ an toàn sinh học cấp II loại B2 cao cấp Biobase.

Cấp III bỏ hẳn cửa hở. Mặt trước là tấm kính bắt cố định, tay người thao tác nằm trong đôi găng gắn liền vách tủ, buồng luôn giữ áp suất âm. Phòng nuôi cấy tác nhân lây qua đường hô hấp thuộc nhóm này, chẳng hạn tủ an toàn sinh học cấp III Biobase BSC-1500IIIX. Cả bốn bản nằm trong danh mục tủ an toàn sinh học mà Huê Lợi Medical phân phối.

Phòng xét nghiệm nào bắt buộc phải có tủ an toàn sinh học

Phòng làm việc với tác nhân thuộc nhóm nguy cơ 2 trở lên phải có thiết bị che chắn sơ cấp cho các thao tác sinh khí dung. Những việc dưới đây gần như luôn được đưa vào tủ.

• Kỹ thuật viên nuôi cấy và định danh vi khuẩn từ bệnh phẩm lâm sàng.
• Người thao tác mở nắp ống nghiệm ngay sau ly tâm, bước bắn dịch nhiều nhất của cả quy trình.
• Kỹ thuật viên nghiền và đồng nhất bệnh phẩm đường hô hấp trước khi nhuộm soi.
• Phòng lao xử lý mẫu đờm nghi ngờ trong buồng che chắn riêng.
• Đơn vị kiểm nghiệm vi sinh thực phẩm và dược phẩm thao tác trên chủng chuẩn.

Cấp an toàn sinh học của phòng do đơn vị tự đánh giá theo rủi ro của mẫu, không suy ra từ tên khoa. Một khoa xét nghiệm tuyến huyện nhận mẫu đờm cũng rơi vào nhóm phải che chắn.

Chiếc tủ không làm thay được việc gì

Tủ an toàn sinh học không khử khuẩn mẫu và không thay cho phương tiện bảo hộ cá nhân. Máy chỉ giữ khí dung lại trong một vùng.

Bản có đường khí tuần hoàn cũng không xử lý được hơi hóa chất, vì màng lọc chặn hạt chứ không chặn phân tử khí. Đèn UV bên trong chỉ khử khuẩn bề mặt trống, vật tư xếp chồng che nhau sẽ không được chiếu tới.

Một chiếc tủ chạy sai vẫn trông như đang chạy đúng. Chỉ phép đo tốc độ gió và phép kiểm độ kín màng lọc mới nói được máy còn che chắn hay không. Hai phép kiểm đó chạy theo EN 12469 (tiêu chuẩn châu Âu về tủ an toàn sinh học) hoặc NSF 49 (tiêu chuẩn Mỹ về tủ an toàn sinh học cấp II).

Câu hỏi thường gặp

Tủ an toàn sinh học dùng để làm gì?

Thiết bị giữ khí dung mang mầm bệnh lại trong buồng, che chắn cho người thao tác và cho không khí phòng. Bản cấp II và cấp III còn thổi khí đã lọc xuống mặt bàn nên giữ được cả mẫu.

Tủ an toàn sinh học khác tủ cấy vô trùng thế nào?

Tủ cấy vô trùng thổi khí sạch từ trong buồng ra phía người đứng máy và chỉ bảo vệ mẫu. Tủ an toàn sinh học hút khí phòng vào, giữ mầm bệnh lại trong màng lọc rồi mới xả.

Phòng xét nghiệm nào bắt buộc phải dùng tủ an toàn sinh học?

Phòng làm việc với tác nhân thuộc nhóm nguy cơ 2 trở lên phải có thiết bị che chắn sơ cấp cho các thao tác sinh khí dung. Nuôi cấy bệnh phẩm lâm sàng và xử lý mẫu đờm nghi lao đều nằm trong nhóm này.

Tủ an toàn sinh học có bắt buộc nối ống dẫn khí ra ngoài không?

Bản cấp I, cấp II loại A2 và cấp III chạy được mà không cần tuyến ống. Riêng cấp II loại B2 bắt buộc nối ống cứng đưa khí ra khỏi tòa nhà.

Mua tủ an toàn sinh học cần kiểm giấy tờ gì?

Yêu cầu bên bán xuất trình chứng nhận thử nghiệm theo EN 12469 hoặc NSF 49, kèm biên bản đo tốc độ gió và độ kín màng lọc của đúng chiếc máy được giao.

Kết luận và cách chọn cấp tủ cho phòng của bạn

Chọn cấp tủ bắt đầu từ ba câu hỏi về mẫu: mẫu có khả năng lây không, mẫu có cần vùng vô trùng không, và mẫu có kèm hóa chất bay hơi không. Trả lời xong ba câu đó là ra được cấp máy. Bước còn lại là đếm số kỹ thuật viên đứng máy cùng ca để chọn bề ngang buồng.

Quý khách gửi danh sách mẫu đang làm cùng bản vẽ mặt bằng phòng, đội kỹ thuật Huê Lợi Medical sẽ đề xuất cấp tủ và cỡ buồng rồi báo giá trong ngày. Hotline 0942.337.117, số phụ 0981.455.977, làm việc 8h00 đến 17h30 tất cả các ngày kể cả chủ nhật. Công ty đủ điều kiện mua bán thiết bị y tế loại B, C, D — Số công bố 220001844/PCBMB-HN (Sở Y tế Hà Nội).

Về tác giả

Bài do Đội ngũ tư vấn thiết bị y tế Huê Lợi Medical biên soạn. Nhóm gồm bác sĩ, dược sĩ và kỹ sư kỹ thuật y sinh, trực tiếp khảo sát mặt bằng, lắp đặt và hướng dẫn vận hành thiết bị phòng thí nghiệm cho các cơ sở y tế tại 34/34 tỉnh thành.

Tài liệu tham khảo

• WHO — Laboratory biosafety manual, 4th edition
• WHO — Laboratory biosafety manual, 4th edition: Biological safety cabinets and other primary containment devices
• US CDC — Biosafety in Microbiological and Biomedical Laboratories (BMBL), 6th edition, Appendix A
• NSF — Biosafety Cabinetry Certification: NSF/ANSI 49
• BSI — BS EN 12469:2000, Biotechnology: Performance criteria for microbiological safety cabinets
• Tài liệu kỹ thuật hãng Biobase

Nội dung bài viết trình bày kiến thức về thiết bị và quy trình phòng thí nghiệm, không thay thế hướng dẫn của thầy thuốc và không thay thế quy trình an toàn sinh học do đơn vị ban hành.

Nguồn thông số kỹ thuật: theo tài liệu hãng Biobase.