Khử khuẩn không khí phòng xét nghiệm: đèn UV 253,7nm và màng lọc HEPA

Khử khuẩn không khí phòng xét nghiệm đi theo hai hướng: diệt tại chỗ bằng đèn UV bước sóng 253,7nm và lọc bằng màng HEPA đặt trong máy lọc không khí. Hai hướng bù cho nhau chứ không thay nhau, vì đèn chỉ tác động trong tầm chiếu thẳng còn màng lọc chỉ xử lý phần khí đi qua máy.

Không khí trong phòng xét nghiệm bẩn từ đâu

Nguồn phát sinh lớn nhất là chính công việc đang làm và chính người đang làm. Mở nắp ống mẫu, hút pipet, đốt que cấy, ly tâm hở nắp đều đẩy hạt lơ lửng vào không khí. Người đi lại làm bong vảy da và sợi vải, đồng thời khuấy đảo lớp bụi đã lắng trên sàn.

Phần còn lại đến từ bên ngoài: khí lọt qua khe cửa, khí cấp từ hệ thống điều hòa không có lọc đủ cấp, và bụi bám trên hộp giấy đưa vào phòng.

Trình tự đúng là chặn nguồn trước, xử lý không khí sau. Thao tác sinh hạt đưa vào buồng kín, đồ giấy bóc vỏ ngoài trước khi vào phòng, cửa mở ít lần nhất có thể.

Đèn UV bước sóng 253,7nm diệt được gì

Bước sóng này phá cấu trúc vật liệu di truyền của vi khuẩn, nấm men, bào tử nấm và nhiều loại virus, làm chúng mất khả năng nhân lên. Đó là lý do đèn được gắn trên tường phòng xét nghiệm, gắn trong buồng tủ an toàn sinh học và gắn trong khoang máy lọc khí.

Hiệu quả phụ thuộc vào liều chiếu, tức là cường độ nhân với thời gian. Cùng một bóng, đối tượng nằm gần nhận liều cao hơn nhiều so với đối tượng nằm xa. Bào tử vi khuẩn cần liều lớn hơn tế bào sinh dưỡng.

Đèn dùng cuối ca, khi phòng đã dọn xong và không còn người. Trước khi bật, người phụ trách đóng cửa, treo biển báo và kiểm lại xem có ai còn ở trong khu vực chiếu hay không.

Bốn giới hạn của đèn UV mà tờ giới thiệu ít khi nói rõ

Bốn giới hạn dưới đây quyết định việc đèn có làm được việc mà cơ sở đang trông đợi hay không.

Chỉ tác động trong tầm chiếu thẳng. Tia đi thẳng và không vòng qua góc. Phần bề mặt nằm khuất sau máy, sau chân bàn hay dưới ghế không nhận được liều nào.

Không xuyên qua vật che. Nắp hộp nhựa, lớp giấy gói, thành thùng đựng đều chặn tia lại. Bụi và màng bám trên chính bóng đèn cũng chặn bớt lượng tia phát ra.

Phải tắt khi có người trong phòng. Tia gây bỏng giác mạc và tổn thương da, nên đèn chỉ dùng ngoài giờ thao tác. Điều đó có nghĩa là suốt ca làm việc, đèn không đóng góp gì cho không khí đang thở.

Cường độ giảm theo thời gian dùng. Bóng vẫn phát ánh sáng tím nhìn thấy được rất lâu sau khi phần tia diệt khuẩn đã yếu đi. Nhìn bóng còn sáng rồi kết luận bóng còn tốt là cách đánh giá sai; phải ghi giờ chạy tích lũy hoặc đo bằng thiết bị chuyên dụng.

Bảng đối chiếu đèn UV và máy lọc màng HEPA

Bảng dưới đây xếp cạnh nhau hai cách xử lý để thấy chúng bù nhau ở chỗ nào. Cơ sở chọn cả hai thì phần khí trong ca do máy lọc lo, phần bề mặt và lớp khí ngoài giờ do đèn lo.

Máy lọc không khí phòng sạch làm được gì cho phòng nhỏ

Với phòng từ 20m² trở xuống, một máy lọc không khí phòng sạch đủ để hạ nền hạt trong không khí xuống mức làm việc được. Máy hút khí trong phòng qua tiền lọc rồi qua màng lọc, đưa trở lại phòng một luồng khí đã lọc, và lặp lại vòng đó liên tục trong lúc phòng vẫn có người.

Bản đang phân phối tại Huê Lợi Medical là máy lọc không khí phòng sạch QRJ-128 của hãng Biobase, giá 29.500.000đ, bảo hành 12 tháng chính hãng. Máy dùng lọc HEPA H14 hiệu suất 99,99% với hạt 0,3μm, kết hợp đèn UV trong khoang. Luồng khí đầu ra đạt Class 100 theo ISO 14644-1 (không quá 100 hạt kích thước từ 0,5µm trong mỗi foot khối không khí).

Máy lắp được theo kiểu di động, gắn tường hoặc treo trần. Chỗ đặt cần thoáng ở cả mặt hút và mặt thổi; để tủ cao chắn ngay trước mặt thổi làm luồng khí quẩn tại chỗ. Các phương án làm sạch khác nằm trong danh mục thiết bị vệ sinh phòng thí nghiệm.

Một chiếc máy không kéo cả phòng lên cấp sạch

Máy lọc cam kết chất lượng luồng khí nó thổi ra, và chỉ cam kết tới đó. Con số cấp sạch ghi trong tài liệu kỹ thuật là kết quả đo ngay tại miệng thổi của máy trong điều kiện thử. Đưa máy đó vào một căn phòng thật, mức sạch đo được trong phòng lại là một con số khác.

Ba yếu tố quyết định con số của căn phòng. Thứ nhất là độ kín: phòng hở khe cửa, hở trần, hở ống kỹ thuật thì khí bẩn tràn vào nhanh hơn tốc độ máy lọc. Thứ hai là nguồn phát sinh: số người trong phòng, số lần cửa mở, các thao tác sinh hạt. Thứ ba là cách bố trí: luồng khí sạch phải quét qua vùng đặt mẫu, không thổi thẳng vào tường.

Đơn vị cần đạt cấp sạch theo hồ sơ thì phải đo lại tại chỗ sau khi lắp, và giữ kết quả đo trong hồ sơ phòng. Mua máy rồi khai cấp sạch của phòng theo tờ thông số của máy là cách làm không đứng vững trước một đoàn kiểm tra.

Câu hỏi thường gặp

Đèn UV có thay được máy lọc không khí trong phòng xét nghiệm không?

Đèn UV không thay được máy lọc không khí. Đèn chỉ tác động trong tầm chiếu thẳng và phải tắt khi có người trong phòng, còn máy lọc chạy được liên tục và xử lý phần khí đi qua màng lọc.

Đèn UV 253,7nm bật bao lâu là đủ?

Thời gian bật đèn phụ thuộc công suất bóng, thể tích phòng và khoảng cách chiếu. Phòng xét nghiệm đặt thời gian theo hướng dẫn của nhà sản xuất bóng, đồng thời ghi giờ chạy tích lũy để biết lúc thay bóng.

Máy lọc không khí có làm cả phòng đạt cấp sạch không?

Máy lọc không khí cam kết chất lượng luồng khí đầu ra của chính nó. Cả căn phòng chỉ đạt cấp sạch khi phòng kín, có kiểm soát nguồn phát sinh hạt và số lần trao đổi khí đủ theo thiết kế.

Phòng bao nhiêu mét vuông thì dùng được máy lọc không khí phòng sạch QRJ-128?

Máy lọc không khí phòng sạch QRJ-128 phù hợp phòng từ 20m² trở xuống. Phòng rộng hơn cần tính thêm số máy, hoặc chuyển sang phương án cấp khí sạch theo đường ống của hệ thống điều hòa.

Vì sao đèn UV phải tắt khi trong phòng có người?

Tia cực tím ở bước sóng này gây bỏng giác mạc và tổn thương da khi chiếu trực tiếp. Quy trình an toàn yêu cầu đóng cửa, treo biển báo, và chỉ bật đèn khi trong phòng không còn người làm việc.

Kết luận và cách chọn giải pháp cho phòng của bạn

Chọn theo việc cần làm chứ không chọn theo giá. Cần hạ nền hạt trong lúc phòng đang chạy thì dùng máy lọc màng HEPA. Cần xử lý bề mặt và lớp khí sau giờ làm thì dùng đèn UV. Cần cả hai thì lắp cả hai, và trước hết vẫn phải chặn nguồn phát sinh.

Đội ngũ tư vấn thiết bị y tế Huê Lợi Medical tính số máy theo diện tích và chiều cao trần của từng phòng, kèm gợi ý vị trí lắp. Gọi 0942.337.117 hoặc 0981.455.977 để nhận catalogue và phương án bố trí.

Về tác giả

Đội ngũ tư vấn thiết bị y tế Huê Lợi Medical biên soạn nội dung này. Nhóm gồm bác sĩ, dược sĩ và kỹ sư kỹ thuật y sinh, làm việc trực tiếp với các phòng xét nghiệm trong các khâu khảo sát mặt bằng, lắp đặt, hướng dẫn vận hành và bàn giao thiết bị. Công ty TNHH Thiết bị y tế Huê Lợi đủ điều kiện mua bán thiết bị y tế loại B, C, D — Số công bố 220001844/PCBMB-HN (Sở Y tế Hà Nội).

Tài liệu tham khảo

• U.S. Centers for Disease Control and Prevention. Guideline for Disinfection and Sterilization in Healthcare Facilities (mục Ultraviolet radiation). cdc.gov

• U.S. Centers for Disease Control and Prevention. Miscellaneous Inactivating Agents, Infection Control. cdc.gov

• Nardell EA. Bare-bulb Upper-Room Germicidal Ultraviolet-C (GUV) Indoor Air Disinfection for COVID-19. PubMed Central. pmc.ncbi.nlm.nih.gov

• ISO 14644-1 — Cleanrooms and associated controlled environments. Part 1: Classification of air cleanliness by particle concentration. iso.org

• World Health Organization. Laboratory biosafety manual, 4th edition. who.int

• Nguồn thông số kỹ thuật thiết bị: theo tài liệu hãng Biobase.

Miễn trừ trách nhiệm: nội dung trình bày kiến thức về thiết bị và quy trình phòng thí nghiệm, không thay thế hướng dẫn của thầy thuốc và không thay thế quy định chuyên môn của cơ sở.