Bảo trì tủ an toàn sinh học: lịch việc theo tần suất và dấu hiệu cần can thiệp

Bảo trì tủ an toàn sinh học chia thành bốn nhịp: việc mỗi ca, việc hằng tuần, việc hằng tháng và việc hằng năm. Nhịp mỗi ca do người thao tác làm, nhịp hằng năm do đơn vị kiểm định thực hiện. Bỏ nhịp nào thì chiếc tủ cũng mất dần khả năng giữ mầm bệnh trong buồng.

Bảo trì tủ an toàn sinh học gồm những nhóm việc nào

Ba nhóm việc: làm sạch bề mặt, chăm bộ lọc, và đo lại các thông số khí động. Nhóm đầu chống tích tụ chất bẩn ngay trên chỗ đặt mẫu, nhóm thứ hai giữ cho lượng gió qua máy không tụt xuống, nhóm thứ ba xác nhận máy còn giữ được hàng rào khí ở mặt trước.

Người thao tác làm được nhóm đầu và một phần nhóm thứ hai. Nhóm thứ ba cần thiết bị đo và người có chứng chỉ. Dải máy đang phân phối xem tại danh mục tủ an toàn sinh học.

Bảng lịch bảo trì theo tần suất

Bảng dưới đây dùng làm mẫu để phòng xét nghiệm dán ngay cạnh máy. Cột cuối cho biết khi nào phải làm sớm hơn kỳ hạn.

Người phụ trách ghi ngày thực hiện vào sổ theo dõi thiết bị ngay sau mỗi lần làm. Sổ đó là thứ đoàn kiểm tra hỏi tới.

Vệ sinh bề mặt thao tác và phần khuất dưới mặt bàn

Phần khuất dưới mặt bàn thao tác mới là chỗ bẩn nhất, không phải mặt bàn nhìn thấy. Dịch tràn chảy qua khe hoặc lỗ đục trên mặt bàn rồi đọng trong khay hứng bên dưới. Khay đó khuất tầm nhìn, và nhiều phòng chỉ lau phần mặt trên suốt nhiều tháng.

Quy trình đúng theo thứ tự: lau bằng dung dịch khử khuẩn phù hợp với tác nhân đang xử lý, để đủ thời gian tiếp xúc theo hướng dẫn của nhà sản xuất dung dịch, rồi lau lại bằng nước vô trùng. Bỏ bước lau lại làm chất khử khuẩn ăn mòn thép và hỏng gioăng.

Hằng tuần, người phụ trách nhấc mặt bàn rời ra, lau mặt dưới và khay hứng, kiểm luôn xem có mảnh thủy tinh vỡ rơi xuống hay không.

Tiền lọc và màng lọc HEPA thay theo chu kỳ nào

Tiền lọc có lịch cố định, màng lọc HEPA thì không. Tiền lọc là tấm chắn bụi thô đặt ở đường khí vào; nó bẩn nhanh, được vệ sinh hằng tháng và thay theo khuyến cáo của hãng. Giữ tiền lọc sạch là cách rẻ nhất để kéo dài tuổi thọ màng lọc.

Màng lọc HEPA thay theo kết quả đo chứ không theo lịch. Căn cứ để thay gồm phép thử rò rỉ tại chỗ không đạt, chênh áp qua lọc vượt ngưỡng nhà sản xuất công bố, hoặc quạt chạy hết nấc mà vận tốc dòng khí vẫn thấp. Phòng có tải bụi cao thì mốc thay tới sớm hơn.

Việc thay màng lọc không thuộc về người dùng. Màng lọc cũ giữ lại mầm bệnh của mọi ca đã chạy, nên buồng phải được khử nhiễm trước khi tháo, và màng lọc đi theo đường chất thải lây nhiễm. Ý nghĩa các cấp lọc trình bày trong bài lọc HEPA và ULPA.

Ba dấu hiệu báo màng lọc sắp hết tuổi làm việc

Ba dấu hiệu dưới đây xuất hiện theo thứ tự, dấu hiệu sau nặng hơn dấu hiệu trước.

Đồng hồ chênh áp nhích lên đều đặn. Đây là dấu hiệu sớm nhất và khó thấy nhất, vì mức nhích mỗi tháng rất nhỏ. Phòng nào ghi số vào sổ theo dõi thì nhìn ra xu hướng.

Quạt chạy to hơn thường lệ. Bộ điều khiển tự tăng vòng quay để bù cho phần gió bị màng lọc giữ lại. Tiếng ồn tăng dần, người làm hằng ngày quen tai và không nhận ra.

Chuông báo tốc độ gió kêu. Đây là mức cuối. Máy không tự bù được nữa và hàng rào khí ở mặt trước không còn chắc chắn. Vệ sinh tiền lọc mà chuông vẫn kêu thì dừng máy và gọi kiểm định.

Hiệu chuẩn và kiểm định sau mỗi lần can thiệp vào máy

Chiếc tủ cần kiểm định lại sau mỗi lần bị can thiệp, không chỉ theo kỳ hạn hằng năm. Ba tình huống bắt buộc: máy vừa được dời chỗ, màng lọc vừa được thay, quạt hoặc bộ điều khiển vừa được sửa.

Lý do nằm ở chỗ các thông số khí động phụ thuộc vào cả căn phòng chứ không chỉ vào chiếc máy. Miệng gió điều hòa thổi thẳng vào mặt tủ, hay một tủ cao mới kê cạnh đó, đều làm lệch kết quả đo.

Cùng nhịp đó, các đồng hồ và cảm biến trên máy cần hiệu chuẩn theo chu kỳ nhà sản xuất công bố. Đồng hồ chênh áp lệch thì mọi số ghi trong sổ đều mất giá trị.

Tủ cấy vô trùng bảo trì khác tủ an toàn sinh học ở đâu

Tủ cấy vô trùng (tủ thổi khí sạch) bỏ được phần phép thử bảo vệ người thao tác, phần còn lại tương tự. Máy này thổi khí đã lọc từ buồng ra phía trước, tức là giữ sạch cho mẫu chứ không giữ mầm bệnh lại.

Lịch bảo trì của nó vẫn gồm lau bề mặt mỗi ca, vệ sinh tiền lọc hằng tháng, đo vận tốc dòng khí và thử rò rỉ màng lọc định kỳ. Điểm khác là màng lọc tháo ra không thuộc nhóm chất thải lây nhiễm, trừ khi phòng có sự cố đổ mẫu. Các bản đang phân phối xem tại danh mục tủ cấy vi sinh.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu phải thay lọc HEPA của tủ an toàn sinh học?

Màng lọc HEPA thay theo kết quả kiểm định chứ không theo lịch cố định. Khi phép thử rò rỉ tại chỗ không đạt, hoặc chênh áp vượt ngưỡng nhà sản xuất công bố, kỹ thuật viên thay lọc rồi kiểm định lại.

Đèn UV trong tủ an toàn sinh học bật lúc nào?

Đèn UV bật khi ca làm việc đã kết thúc, cửa buồng đã đóng và trong phòng không còn người. Tia cực tím gây tổn thương da và mắt, vì vậy không bật đèn trong lúc có người đang thao tác.

Dấu hiệu nào cho thấy màng lọc sắp hỏng?

Chuông báo tốc độ gió kêu dù tiền lọc vừa vệ sinh, quạt chạy to hơn thường lệ và đồng hồ chênh áp nhích lên đều là dấu hiệu màng lọc đã bết bụi. Gặp cả ba dấu hiệu thì gọi kiểm định.

Ai được phép thay lọc HEPA cho tủ an toàn sinh học?

Kỹ thuật viên của hãng hoặc đơn vị được ủy quyền thay lọc HEPA, vì màng lọc cũ mang mầm bệnh và phải khử nhiễm trước khi tháo. Sau khi thay, chiếc tủ cần kiểm định lại rồi mới đưa vào sử dụng.

Tủ cấy vô trùng có cần kiểm định như tủ an toàn sinh học không?

Tủ cấy vô trùng cũng cần đo vận tốc dòng khí và thử rò rỉ màng lọc định kỳ. Điểm khác là máy này không có phép thử bảo vệ người thao tác, vì nhiệm vụ của nó là giữ sạch cho mẫu.

Kết luận và cách đặt lịch bảo trì

Một chiếc tủ an toàn sinh học chỉ đáng tin khi có sổ theo dõi đi kèm. Dán bảng lịch cạnh máy, giao rõ ai làm việc nào, và giữ biên bản kiểm định trong hồ sơ thiết bị.

Huê Lợi Medical nhận đặt lịch bảo trì và kết nối đơn vị kiểm định cho các máy đã bán, kể cả sau thời gian bảo hành 12 tháng chính hãng. Gọi 0942.337.117 hoặc 0981.455.977 để nhận mẫu sổ theo dõi thiết bị.

Về tác giả

Đội ngũ tư vấn thiết bị y tế Huê Lợi Medical biên soạn nội dung này. Nhóm gồm bác sĩ, dược sĩ và kỹ sư kỹ thuật y sinh, làm việc trực tiếp với các phòng xét nghiệm trong các khâu khảo sát mặt bằng, lắp đặt, hướng dẫn vận hành và bàn giao thiết bị. Công ty TNHH Thiết bị y tế Huê Lợi đủ điều kiện mua bán thiết bị y tế loại B, C, D — Số công bố 220001844/PCBMB-HN (Sở Y tế Hà Nội).

Tài liệu tham khảo

• World Health Organization. Laboratory biosafety manual, 4th edition: Biological safety cabinets and other primary containment devices. who.int

• World Health Organization. Laboratory biosafety manual, 4th edition: Decontamination and waste management. who.int

• U.S. Centers for Disease Control and Prevention & National Institutes of Health. Biosafety in Microbiological and Biomedical Laboratories (BMBL), 6th edition. cdc.gov

• Nguồn thông số kỹ thuật thiết bị: theo tài liệu hãng Biobase.

Miễn trừ trách nhiệm: nội dung trình bày kiến thức về thiết bị và quy trình phòng thí nghiệm, không thay thế hướng dẫn của thầy thuốc và không thay thế quy định chuyên môn của cơ sở.