Phục hồi chức năng sau phẫu thuật tái tạo dây chằng chéo trước

Bài hướng dẫn dành cho người vừa mổ tái tạo dây chằng chéo trước khớp gối, thường là người trẻ và người chơi thể thao. Trọng tâm của giai đoạn đầu là kiểm soát sưng đau, lấy lại tầm duỗi gối, đánh thức cơ tứ đầu đùi và tập chịu lực theo đúng tiến trình mà phẫu thuật viên cho phép.

Video do đội ngũ Thiết bị Y tế Huê Lợi quay cùng Kỹ thuật viên Phục hồi chức năng — Bệnh viện Lão khoa Trung ương thực hiện, hướng dẫn người bệnh sau mổ dây chằng chéo trước tập theo từng giai đoạn. Kỹ thuật viên đi từ các bài tại giường như gồng cơ tứ đầu, cử động cổ chân, nâng chân thẳng, rồi tới bài lấy lại duỗi gối và gấp gối tăng dần. Tiếp theo là tập đứng và tập đi với nạng hoặc khung, chỉnh dáng đi cho đều hai bên, sau đó là các bài tăng sức mạnh và tập thăng bằng trên một chân. Mốc chuyển giai đoạn phụ thuộc đánh giá của bác sĩ phẫu thuật.

Ai tập theo bài này và khi nào cần hỏi lại bác sĩ phẫu thuật

Bài phù hợp với người sau mổ tái tạo dây chằng chéo trước đã được bác sĩ cho phép vận động, vết mổ khô và không có dấu hiệu nhiễm trùng. Trường hợp có tổn thương kèm theo như rách sụn chêm được khâu lại, tổn thương dây chằng bên hoặc gãy xương quanh gối sẽ có giới hạn riêng về mức gấp gối và mức chịu lực, bắt buộc theo đúng chỉ định của phẫu thuật viên.

Cần hỏi lại bác sĩ nếu gối sưng nóng tăng lên, vết mổ chảy dịch, sốt, đau bắp chân kèm sưng, hoặc gối không duỗi thẳng hết dù đã tập đều. Mất duỗi gối rất khó xử lý về sau nên cần được đánh giá sớm. Toàn bộ tiến trình do bác sĩ và kỹ thuật viên phục hồi chức năng đặt ra.

Các bước tập gối sau mổ dây chằng chéo trước theo tiến trình

Thứ tự dưới đây bám theo video, đi từ ngay sau mổ tới giai đoạn trở lại vận động. Mốc chuyển giai đoạn do phẫu thuật viên quyết định; số lần lặp của từng bài do kỹ thuật viên đặt riêng cho người bệnh.

1. Kiểm soát sưng và đau: kê cao chân khi nghỉ, chườm lạnh theo hướng dẫn, mang nẹp và dùng nạng đúng cách. Sưng nhiều làm cơ tứ đầu bị ức chế nên đây là việc phải làm trước.
2. Cử động cổ chân: gập duỗi bàn chân đều đặn ngay khi còn nằm, giúp tuần hoàn máu về tim và giảm nguy cơ huyết khối.
3. Gồng cơ tứ đầu: nằm ngửa, chân duỗi thẳng, ấn nhẹ khoeo xuống mặt giường và siết cơ đùi trước cho xương bánh chè kéo lên. Đây là bài quan trọng nhất của giai đoạn sớm.
4. Lấy lại tầm duỗi gối: đặt gót chân lên một điểm kê để cẳng chân treo tự do, thả lỏng cho gối duỗi hết theo trọng lực. Mục tiêu là gối duỗi thẳng bằng bên lành.
5. Nâng chân thẳng: giữ gối duỗi cứng, nâng cả chân lên khỏi mặt giường rồi hạ xuống có kiểm soát. Nếu gối còn gập lại khi nâng thì quay lại bài gồng cơ tứ đầu trước.
6. Gấp gối tăng dần: trượt gót chân về phía mông trong ngưỡng phẫu thuật viên cho phép, tăng biên độ từ từ, không cố ép để gấp nhanh.
7. Tập chịu lực và chỉnh dáng đi: chuyển từ không tì lực sang tì một phần rồi tì hoàn toàn theo chỉ định, dùng nạng cho tới khi đi đều hai bên. Tập bước gót chạm đất trước, gối duỗi hết ở thì chống chân, độ dài bước hai bên bằng nhau, nên tập cạnh thanh vịn cho an toàn.
8. Tăng sức mạnh chuỗi đóng: nhún gối một phần khi hai chân chạm sàn, đứng lên ngồi xuống ghế, bước lên bục thấp. Các bài này an toàn hơn cho mảnh ghép so với bài duỗi gối kháng lực ở tầm cuối.
9. Tập cảm thụ bản thể và thăng bằng: đứng một chân, đứng trên mặt đệm mềm, chuyển trọng tâm có kiểm soát.
10. Trở lại chạy và chơi thể thao: chỉ khi bác sĩ đánh giá đủ sức mạnh và độ đối xứng hai chân, không tự quyết theo cảm giác chủ quan.

Hai chỉ dấu cần theo dõi suốt tiến trình là gối có duỗi thẳng được không và cơ đùi trước có siết chắc được không. Nếu một trong hai đi lùi, cần giảm khối lượng và báo kỹ thuật viên.

Lỗi thường gặp khi tập sau mổ dây chằng và dấu hiệu phải dừng

Lỗi hay gặp nhất là chỉ chăm chú tập gấp gối mà bỏ quên tầm duỗi, dẫn tới gối không thẳng hết và dáng đi lệch kéo dài. Lỗi thứ hai là bỏ nạng quá sớm vì thấy hết đau, khiến dáng đi hỏng và gối chịu tải sai. Nhiều người bệnh trẻ còn tự tăng bài tập theo video trên mạng, nhất là bài duỗi gối kháng lực ở tầm cuối và bài xoay người đột ngột, khi mảnh ghép chưa đủ vững.

Thiết bị hỗ trợ tập gối sau phẫu thuật

Thiết bị ở đây đóng vai trò hỗ trợ tập luyện theo chương trình đã được chỉ định, không thay thế bài tập chủ động của người bệnh. Khi cần duy trì biên độ gấp duỗi gối đều đặn ở giai đoạn sớm, các cơ sở phục hồi chức năng thường dùng nhóm máy CPM tập khớp thụ động với biên độ do kỹ thuật viên cài đặt theo chỉ định của phẫu thuật viên. Khi đã gấp gối được nhiều hơn, xe đạp tập phục hồi chức năng giúp lấy lại biên độ và sức bền cho chân mà tải lên khớp vẫn nhẹ. Ở bước tập đi và chỉnh dáng đi, khung song song tập đi cho hai điểm vịn chắc chắn để người bệnh tập đặt gót và dồn lực đều hai bên. Cần tư vấn chọn thiết bị theo giai đoạn, gọi 0981.455.977.

Câu hỏi thường gặp

Sau mổ dây chằng chéo trước bao lâu thì được đi lại?

Mốc chịu lực do phẫu thuật viên quyết định, tùy kỹ thuật mổ và tổn thương kèm theo như rách sụn chêm. Người bệnh chuyển từ tì một phần sang tì hoàn toàn theo chỉ định, không tự bỏ nạng vì thấy hết đau.

Vì sao phải lấy lại tầm duỗi gối sớm?

Gối không duỗi thẳng hết sẽ làm dáng đi lệch, đau mặt trước gối và rất khó cải thiện về sau. Vì vậy bài lấy lại duỗi gối được ưu tiên ngay từ những ngày đầu, song song với gồng cơ tứ đầu.

Khi nào được chơi thể thao trở lại?

Chỉ khi bác sĩ đánh giá sức mạnh và độ đối xứng hai chân đạt yêu cầu, dáng chạy ổn định và người bệnh kiểm soát tốt động tác xoay. Quay lại quá sớm làm tăng nguy cơ tổn thương lại mảnh ghép.

Nội dung trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng. Người bệnh cần được đánh giá tình trạng cụ thể trước khi áp dụng bất kỳ bài tập nào. Nếu xuất hiện đau tăng, chóng mặt, khó thở hoặc bất thường khác trong lúc tập, cần dừng ngay và liên hệ nhân viên y tế.