Máy đo doppler tim thai cầm tay: chọn theo tuổi thai và nhu cầu

Máy doppler tim thai cầm tay là thiết bị siêu âm Doppler sóng liên tục dùng để phát hiện và đếm nhịp tim thai qua thành bụng. Máy cho ra một trị số nhịp tim tại thời điểm nghe, không vẽ biểu đồ và không ghi cơn co tử cung như monitor CTG. Đây là thiết bị kê đơn, dùng bởi nhân viên y tế được đào tạo.

Doppler cầm tay đo được gì và không đo được gì

Đầu dò phát chùm siêu âm vào vùng bụng mẹ. Khi sóng gặp thành tim và van tim thai đang chuyển động, tần số sóng phản xạ bị dịch chuyển so với tần số phát — hiệu ứng Doppler. Bộ xử lý tách phần dịch chuyển đó, chuyển thành âm thanh và tính ra nhịp tim thai mỗi phút.

Doppler cầm tay hoạt động ở chế độ sóng liên tục (continuous wave), không tạo hình ảnh. Nó không thay thế siêu âm chẩn đoán, không đánh giá được ngôi thai, bánh rau, nước ối hay hình thái thai nhi. Máy trả lời đúng hai câu hỏi: có nghe được tim thai không, và nhịp bao nhiêu lần mỗi phút.

Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) xếp doppler tim thai vào nhóm "Fetal ultrasonic monitor and accessories" theo 21 CFR 884.2660, thiết bị nhóm II, mã sản phẩm KNG.

Tần số đầu dò liên quan thế nào tới tuổi thai

Trong hồ sơ 510(k) số K220245 mà FDA công bố ngày 28/9/2022 cho dòng Pocket Fetal Doppler của Contec Medical Systems, nhà sản xuất khai hai cấu hình: một model phát sóng liên tục ở 2,0 MHz, model còn lại ở 3,0 MHz; thiết bị đối chứng trong cùng hồ sơ có ba mức 2,0 MHz, 2,5 MHz và 3,0 MHz. Chỉ định sử dụng ghi rõ thiết bị dùng từ tuần thai thứ 12 trở đi, do nhân viên y tế gồm điều dưỡng, hộ sinh và kỹ thuật viên chuyên trách sử dụng. Dải đo 50–240 lần/phút, độ phân giải 1 lần/phút, sai số ±2 lần/phút, ISATA dưới 20 mW/cm².

Nguyên lý vật lý chung của siêu âm là tần số càng cao thì suy giảm theo chiều sâu càng lớn. Tuy nhiên không có chuẩn chung nào quy định mốc tuần thai tương ứng với từng mức tần số — mỗi hãng khai chỉ định riêng trong hồ sơ đăng ký. Vì vậy khi lập cấu hình mua sắm, hãy trích đúng dòng "chỉ định sử dụng" của model cụ thể thay vì áp một con số nghe được từ nơi khác.

Doppler cầm tay khác monitor CTG thế nào

Đây là nhầm lẫn phổ biến nhất khi lập danh mục thiết bị phòng khám sản.

Cách đọc một bản ghi CTG được trình bày riêng trong bài CTG là gì và cách đọc kết quả monitor tim thai.

Khuyến cáo quốc tế: khi nào nghe ngắt quãng, khi nào cần CTG

Trong bộ khuyến cáo Intrapartum care for a positive childbirth experience, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nêu rõ: nghe tim thai ngắt quãng bằng thiết bị Doppler hoặc ống nghe Pinard được khuyến cáo cho thai phụ khỏe mạnh trong chuyển dạ (khuyến cáo 18). Cùng bộ tài liệu, WHO không khuyến cáo cardiotocography liên tục để đánh giá tình trạng thai ở thai phụ khỏe mạnh chuyển dạ tự nhiên (khuyến cáo 17), và không khuyến cáo CTG thường quy khi nhập viện chuyển dạ (khuyến cáo 12).

Hướng dẫn NG229 của NICE (Anh) về theo dõi thai trong chuyển dạ đi theo hướng tương tự: đánh giá yếu tố nguy cơ khi bắt đầu chuyển dạ để chọn nghe ngắt quãng hay CTG; sản phụ nguy cơ thấp được đề nghị nghe ngắt quãng ở giai đoạn một; nếu đã chuyển sang CTG liên tục mà bản ghi bình thường sau 20 phút thì quay lại nghe ngắt quãng.

Vì sao không dùng CTG cho mọi trường hợp? Tổng quan Cochrane của Alfirevic và cộng sự năm 2017 so sánh CTG liên tục với nghe ngắt quãng cho thấy CTG liên tục làm giảm khoảng một nửa tỷ lệ co giật sơ sinh (RR 0,50; KTC 95% 0,31–0,80), nhưng không cải thiện có ý nghĩa tỷ lệ tử vong chu sinh (RR 0,86; KTC 95% 0,59–1,23) và làm tăng tỷ lệ mổ lấy thai (RR 1,63; KTC 95% 1,29–2,07).

Nói cách khác, doppler cầm tay và monitor CTG phục vụ hai tình huống lâm sàng khác nhau; chọn phương thức theo dõi thuộc thẩm quyền của bác sĩ và hộ sinh phụ trách ca bệnh.

Tiêu chí chọn doppler tim thai cho cơ sở y tế

• Chỉ định sử dụng và tần số đầu dò — đọc đúng dòng chỉ định trong hồ sơ đăng ký của model, gồm mốc tuổi thai và người được phép dùng.
• Có hay không màn hình hiển thị — model có màn hình đọc trị số nhanh; model chỉ có loa phù hợp khi chỉ cần nghe được tim thai.
• Nguồn điện — pin AA thay nhanh khi đi cộng đồng; pin sạc lithium gọn hơn nhưng phụ thuộc chu kỳ sạc.
• Khả năng ghi lại — nếu cần lưu hoặc xuất dữ liệu vào hồ sơ, phải kiểm tra trong catalogue vì phần lớn doppler cầm tay không có chức năng này.
• Hồ sơ pháp lý — số lưu hành hoặc giấy phép nhập khẩu, hướng dẫn sử dụng tiếng Việt, phiếu bảo hành đúng serial.
• Vật tư đi kèm — gel siêu âm và quy trình vệ sinh đầu dò giữa các lần dùng.

Ở tuyến có phòng sinh, doppler cầm tay không thay được monitor. Hai model Huê Lợi đang phân phối là monitor theo dõi tim thai Contec CMS800F giá 28.000.000đ và monitor theo dõi sản khoa EDAN FTS-6 giá liên hệ, đóng vai trò thiết bị theo dõi liên tục trong phòng sinh. Danh mục cho một phòng sinh hoàn chỉnh xem tại bài thiết bị phòng sinh gồm những gì hoặc danh mục thiết bị sản phụ khoa.

Ai được sử dụng doppler tim thai

Trong hồ sơ FDA đã dẫn, doppler tim thai là thiết bị kê đơn, người sử dụng là nhân viên y tế gồm điều dưỡng, hộ sinh và kỹ thuật viên chuyên trách — kể cả khi thăm khám tại cộng đồng hay tại nhà người bệnh. Đây không phải thiết bị để thai phụ tự theo dõi.

Rủi ro của việc tự nghe tim thai tại nhà nằm ở diễn giải: nghe nhầm mạch của mẹ thành tim thai có thể làm chậm trễ việc đi khám khi thai máy giảm. Mọi lo ngại về cử động thai cần được đánh giá tại cơ sở y tế.

Nội dung trong bài mang tính tham khảo chuyên môn, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Chỉ định, chống chỉ định và phác đồ cụ thể do bác sĩ chuyên khoa quyết định trên từng người bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Doppler tim thai nghe được từ tuần thứ mấy?

Tùy model và tùy hồ sơ đăng ký. Ví dụ dòng Pocket Fetal Doppler trong hồ sơ FDA K220245 ghi chỉ định dùng từ tuần thai thứ 12 trở đi. Không có mốc chung cho mọi máy, cần đọc chỉ định của model cụ thể.

Máy doppler tim thai có thay được monitor CTG không?

Không. Doppler cầm tay cho một trị số nhịp tim tại thời điểm nghe, còn monitor CTG ghi liên tục nhịp tim thai kèm cơn co tử cung và cho phép đánh giá dao động, nhịp tăng, nhịp giảm.

WHO khuyến cáo theo dõi tim thai trong chuyển dạ thế nào?

WHO khuyến cáo nghe tim thai ngắt quãng bằng thiết bị Doppler hoặc ống nghe Pinard cho thai phụ khỏe mạnh trong chuyển dạ, và không khuyến cáo cardiotocography liên tục thường quy ở nhóm thai phụ khỏe mạnh chuyển dạ tự nhiên.

Vì sao không dùng CTG liên tục cho tất cả sản phụ?

Tổng quan Cochrane 2017 cho thấy CTG liên tục giảm tỷ lệ co giật sơ sinh nhưng không cải thiện có ý nghĩa tử vong chu sinh, đồng thời làm tăng tỷ lệ mổ lấy thai và sinh can thiệp dụng cụ so với nghe ngắt quãng.

Thai phụ có nên mua doppler tự nghe tim thai tại nhà không?

Không khuyến khích. Hồ sơ đăng ký của thiết bị xác định đây là thiết bị kê đơn, dành cho nhân viên y tế được đào tạo. Mọi lo ngại về cử động thai hoặc tim thai cần được đánh giá tại cơ sở y tế.

Tài liệu tham khảo

1. World Health Organization. WHO recommendations: Intrapartum care for a positive childbirth experience — khuyến cáo 12, 13, 17, 18.
2. National Institute for Health and Care Excellence. Fetal monitoring in labour, NICE guideline NG229, công bố ngày 14/12/2022.
3. U.S. Food and Drug Administration. 510(k) K220245 — Pocket Fetal Doppler, ngày 28/9/2022.
4. Alfirevic Z, Devane D, Gyte GML, Cuthbert A. Continuous cardiotocography (CTG) as a form of electronic fetal monitoring (EFM) for fetal assessment during labour. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2017. PMID 28157275.

Cần tư vấn cấu hình monitor tim thai cho phòng sinh, gọi 0981.455.977.