Thiết lập phòng thí nghiệm vi sinh: checklist thiết bị theo từng khu việc

Thiết lập phòng thí nghiệm vi sinh bắt đầu từ việc chia phòng thành các khu việc rồi mới chọn máy cho từng khu. Sáu khu thường gặp gồm nhận và xử lý mẫu, cấy, ủ mẫu, thao tác với mầm bệnh, pha hóa chất và làm sạch không khí. Sắp đúng thứ tự các khu giúp đường đi của mẫu và đường đi của người không cắt qua nhau.

Phòng vi sinh chia thành sáu khu việc nào

Sáu khu xếp theo thứ tự mẫu đi qua: nhận và xử lý mẫu, cấy, ủ mẫu, thao tác với mầm bệnh, pha hóa chất, làm sạch không khí chung. Cách chia này cho người phụ trách biết mỗi mét vuông đang phục vụ việc gì.

Phòng nhỏ vẫn giữ đủ sáu khu, khác ở chỗ vài khu dùng chung một mặt bàn dài và phân cách bằng vạch sàn. Phòng rộng thì tách hẳn thành các buồng có cửa riêng. Nhóm máy phục vụ sáu khu này nằm trong danh mục thiết bị phòng thí nghiệm.

Checklist thiết bị theo từng khu việc

Bảng dưới đây liệt kê thiết bị tối thiểu của từng khu cùng điều kiện chỗ đặt. Đơn vị mở phòng mới dùng bảng này làm danh mục mua sắm ban đầu.

Khu nhận mẫu và khu cấy tách nhau bằng gì

Hai khu này tách nhau bằng khoảng trống thao tác chứ không phải bằng một tấm vách mỏng. Ống mẫu vừa mở nắp sinh ra hạt lơ lửng, và hạt đó rơi xuống đĩa thạch đang mở nếu khu cấy nằm ngay sát bên.

Vị trí đặt tủ cấy vô trùng quyết định phần lớn tỷ lệ đĩa mọc tạp. Mỗi lần cửa phòng mở, khối khí tràn vào xáo trộn màn khí sạch trước mặt tủ. Máy vì thế đứng ở góc ít người qua lại và không đối diện quạt trần. Các bản mở một mặt, mở hai cửa đối diện và bản thổi ngang nằm trong danh mục tủ cấy vi sinh, chọn theo số người cùng ngồi một mẻ cấy.

Khu ủ mẫu và khu thao tác với mầm bệnh

Khu ủ mẫu cần tường trong cùng khoảng hở quanh thân máy, còn khu mầm bệnh cần vị trí ở cuối đường đi của người. Thiết bị ủ thải nhiệt ra lưng và hai bên hông; kê sát tường ba mặt làm nhiệt lượng ứ lại và nhiệt độ buồng trôi khỏi giá trị đặt.

Việc chọn kiểu thiết bị ủ theo loại mẫu nuôi là một chủ đề riêng. Phần chọn máy theo dải nhiệt xem tại danh mục tủ ấm phòng thí nghiệm.

Khu thao tác với mầm bệnh đặt xa cửa ra vào và xa miệng gió điều hòa. Máy đứng ở khu này là tủ an toàn sinh học, chọn cấp theo cấp an toàn sinh học mà phòng được xếp. Cạnh máy cần khay chống tràn và thùng chất thải chờ hấp, để mẫu nhiễm không đi ngược qua khu cấy.

Khu hóa chất và khu làm sạch không khí

Khu hóa chất cần một đường ra cho hơi dung môi, còn khu làm sạch không khí xử lý phần khí chung mà các tủ thao tác không với tới. Thuốc nhuộm, cồn và xylen bay hơi ngay trong lúc pha, rồi tích lại trong phòng kín.

Bản có ống dẫn khí ra ngoài và bản dùng lọc than hoạt tính đều nằm trong danh mục tủ hút hóa chất. Chọn bản nào phụ thuộc vào việc tòa nhà có cho đục tường dẫn ống hay không.

Lớp không khí chung của phòng dễ bị bỏ quên nhất khi lập danh mục mua sắm. Máy lọc và thiết bị khử khuẩn không khí nằm trong danh mục thiết bị vệ sinh phòng thí nghiệm.

Vẽ luồng mẫu và luồng người trước khi đặt mua máy

Bản vẽ mặt bằng cần hai mũi tên trước khi ai đó ký đơn hàng: một cho đường đi của mẫu, một cho đường đi của người. Đường của mẫu chạy một chiều từ cửa nhận, qua bàn xử lý, sang khu cấy, vào khu ủ, rồi kết thúc ở thùng chờ hấp.

Đường của người đi tới bàn làm việc mà không băng qua chỗ đặt mẫu chưa xử lý. Hai đường cắt nhau ở đâu thì chỗ đó là điểm nhiễm chéo. Cách xử lý đơn giản nhất là dịch bàn hoặc đổi chiều cánh cửa ngay trên bản vẽ.

Bản vẽ ghi luôn ổ điện, điểm cấp nước, điểm thoát nước và chiều cao trần.

Bốn sai lầm hay gặp khi mở phòng vi sinh mới

Bốn lỗi dưới đây lặp lại ở phần lớn phòng mở mới.

Mua tủ trước rồi mới đo cửa. Kích thước kiện hàng lớn hơn kích thước máy vì có khung gỗ và lớp chèn. Nhiều đơn vị phải tháo cánh cửa phòng. Đo chiều rộng cửa, chiều cao ngưỡng và lối rẽ hành lang trước khi chốt model là việc mất mươi phút.

Đặt cân phân tích chung bàn với máy có rung. Máy ly tâm và máy lắc truyền rung qua mặt bàn, làm số hiển thị trên cân nhảy liên tục. Cân phân tích cần bàn cân riêng có chân đế nặng.

Kê máy sát tường, không chừa khoảng hở thoát nhiệt. Thiết bị ủ, tủ lạnh bảo quản và tủ an toàn sinh học đều thải nhiệt ra phía sau hoặc hai bên. Bịt kín đường thoát nhiệt làm máy chạy nặng.

Bỏ qua chỗ trống dành cho việc thay lọc. Tủ hút hóa chất dùng lọc than hoạt tính cần khoảng trống phía trên để rút hộp lọc ra. Máy đặt lọt vào hốc tủ thì mỗi lần thay lọc phải kéo cả máy ra.

Câu hỏi thường gặp

Phòng thí nghiệm vi sinh cần tối thiểu những thiết bị nào?

Phòng vi sinh cần tối thiểu tủ cấy vô trùng, thiết bị ủ mẫu, tủ an toàn sinh học khi có bệnh phẩm, tủ hút hóa chất khi dùng dung môi, cùng bàn thao tác mặt liền khối và bồn rửa tay.

Tủ cấy vi sinh và tủ an toàn sinh học có thay thế nhau được không?

Hai loại này không thay thế nhau. Tủ cấy vi sinh giữ cho mẫu khỏi nhiễm từ không khí, tủ an toàn sinh học giữ cho mầm bệnh khỏi thoát ra phía người thao tác. Phòng làm bệnh phẩm cần cả hai.

Mở phòng vi sinh mới cần đo gì trước khi đặt mua tủ?

Cần đo chiều rộng cửa, chiều cao ngưỡng cửa, chiều cao trần và lối rẽ hành lang. Kích thước kiện hàng lớn hơn kích thước máy, nhiều nơi phải tháo cánh cửa phòng mới đưa máy vào.

Cân phân tích đặt chung bàn với máy ly tâm được không?

Không đặt chung một mặt bàn. Rung từ máy ly tâm và máy lắc truyền qua mặt bàn làm số cân nhảy liên tục. Cân phân tích cần bàn cân riêng có chân đế nặng, kê xa cửa ra vào.

Luồng đi của mẫu và luồng đi của người cắt nhau thì xử lý thế nào?

Chỗ hai luồng cắt nhau là điểm nhiễm chéo. Cách xử lý rẻ nhất là dịch bàn thao tác hoặc đổi chiều mở cánh cửa ngay trên bản vẽ mặt bằng, trước khi thiết bị được đặt mua.

Kết luận và cách nhận tư vấn bố trí phòng

Danh mục mua sắm của một phòng vi sinh đi ra từ bản vẽ mặt bằng, không đi ra từ bảng giá. Chia khu, vẽ hai luồng đi, đo cửa và đo trần trước rồi chọn model.

Đội ngũ tư vấn thiết bị y tế Huê Lợi Medical nhận bản vẽ mặt bằng qua Zalo và trả lại sơ đồ bố trí kèm danh mục thiết bị theo từng khu. Gọi 0942.337.117 hoặc 0981.455.977, giờ làm việc 8h00–17h30 kể cả chủ nhật.

Về tác giả

Đội ngũ tư vấn thiết bị y tế Huê Lợi Medical biên soạn nội dung này. Nhóm gồm bác sĩ, dược sĩ và kỹ sư kỹ thuật y sinh, làm việc trực tiếp với các phòng xét nghiệm trong các khâu khảo sát mặt bằng, lắp đặt, hướng dẫn vận hành và bàn giao thiết bị. Công ty TNHH Thiết bị y tế Huê Lợi đủ điều kiện mua bán thiết bị y tế loại B, C, D — Số công bố 220001844/PCBMB-HN (Sở Y tế Hà Nội).

Tài liệu tham khảo

• World Health Organization. Laboratory biosafety manual, 4th edition. who.int

• U.S. Centers for Disease Control and Prevention & National Institutes of Health. Biosafety in Microbiological and Biomedical Laboratories (BMBL), 6th edition. cdc.gov

• World Health Organization. Laboratory biosafety manual, 4th edition: Biological safety cabinets and other primary containment devices. who.int

• ISO 14644-1 — Cleanrooms and associated controlled environments. Part 1: Classification of air cleanliness by particle concentration. iso.org

• Nguồn thông số kỹ thuật thiết bị: theo tài liệu hãng Biobase.

Miễn trừ trách nhiệm: nội dung trình bày kiến thức về thiết bị và quy trình phòng thí nghiệm, không thay thế hướng dẫn của thầy thuốc và không thay thế quy định chuyên môn của cơ sở.