Hướng dẫn bệnh nhân liệt nửa người tập đi đúng cách và phòng ngã

Người liệt nửa người sau tai biến tập đi theo cách riêng: hầu hết động tác đều xoay quanh việc dạy lại nửa cơ thể bên yếu chịu trọng lượng và bước đúng nhịp. Bài viết mô tả nguyên tắc dồn trọng lượng sang chân yếu, cách bước qua chướng ngại vật và cách phòng ngã, theo hướng dẫn của kỹ thuật viên phục hồi chức năng.

Trong video, Kỹ thuật viên Phục hồi chức năng của Bệnh viện Lão khoa Trung ương cùng đội ngũ Thiết bị Y tế Huê Lợi đi qua bốn nội dung. Trước hết là cách chọn gậy chống phù hợp và cách cầm gậy ở tay bên lành. Tiếp đó là những bước đi đầu tiên khi người nhà còn phải đỡ nhiều, với nhịp ba điểm tựa gậy — chân yếu — chân lành. Phần thứ ba là giai đoạn chân đã vững hơn, người nhà lùi lại hộ tống và người bệnh tập kéo dài bước bên lành cho cân với bên yếu. Cuối cùng là tập lên xuống cầu thang có tay vịn. Người nhà nên xem kỹ đoạn đổi tay đỡ và vị trí đứng, đó là chi tiết dễ làm sai nhất khi tập tại nhà.

Người liệt nửa người cần đạt điều kiện gì trước khi tập đi

Khác với người yếu hai chân đều nhau, người liệt nửa người phải giải quyết được ba việc trước khi bước: đứng dậy và giữ thăng bằng trên hai chân, chịu được trọng lượng trên chân bên yếu trong chốc lát, và kiểm soát thân mình để không đổ về bên liệt. Nếu chưa đạt, kỹ thuật viên thường cho quay lại các bài tập ngồi và đứng trong lộ trình phục hồi chức năng sau tai biến theo năm giai đoạn thay vì ép tập đi sớm. Ngoài ra cần lưu ý ba đặc điểm riêng của liệt nửa người:

• Bỏ quên nửa người bên liệt: người bệnh ít chú ý tới bên yếu, dễ va vào khung cửa hoặc đồ đạc phía bên đó.
• Bán trật khớp vai bên liệt: tay bên yếu buông thõng, nếu bị kéo để dìu sẽ đau và tổn thương thêm.
• Tăng trương lực cơ: chân bên yếu duỗi cứng, bàn chân đổ vào trong làm điểm tì đè lệch khi đứng.

Các bước tập dồn trọng lượng lên chân yếu và bước qua chướng ngại

Trọng tâm phần này là dạy chân bên yếu nhận lực trở lại. Người bệnh nào cũng có xu hướng né bên yếu, nên nếu không tập riêng thì dáng đi sẽ lệch hẳn. Mức độ và thời lượng do kỹ thuật viên đặt cho từng người.

1. Đứng cân trên hai chân. Hai bàn chân song song, cách nhau bằng vai; người trợ giúp đứng phía bên yếu và đỡ ở hông.
2. Dồn trọng lượng sang bên yếu. Nghiêng thân chậm sang bên liệt tới khi cảm nhận bàn chân bên đó ép xuống sàn, giữ trong chốc lát rồi trả về giữa.
3. Đứng trên chân yếu. Nhấc nhẹ bàn chân bên lành khỏi sàn trong khoảnh khắc ngắn, tay vẫn bám điểm tựa chắc.
4. Tập bước bằng chân lành trước. Lúc này chân yếu phải trụ, đây là bài khó nhưng quan trọng nhất; giữ thân thẳng, không gập người về trước.
5. Tập bước bằng chân yếu. Nhắc người bệnh nâng đùi và gập gối để đưa chân ra trước thay vì hất hông vòng ra ngoài; đặt gót chạm sàn trước.
6. Ghép nhịp với gậy chống. Đưa gậy ra trước, rồi chân yếu, rồi chân lành. Gậy luôn ở tay bên lành và không chống quá xa thân.
7. Bước qua vật cản thấp. Bắt đầu bằng một dải băng dán trên sàn, sau đó tới vật mềm thấp; qua vật cản bằng chân lành trước, chân yếu theo sau, mắt nhìn vật cản khi tới gần rồi ngẩng lên.
8. Tập đổi hướng. Quay bằng nhiều bước nhỏ về phía bên lành trước, khi vững mới tập quay về phía bên yếu.
9. Tập trên nền khác nhau. Chuyển từ nền gạch phẳng sang thảm mỏng rồi ngưỡng cửa, mỗi lần chỉ đổi một yếu tố.
10. Lên xuống cầu thang. Tay bám vịn phía bên lành, lên trước bằng chân lành, xuống trước bằng chân yếu, luôn có người đứng phía dưới người bệnh.

Chuỗi trên nên được kỹ thuật viên nâng độ khó theo từng nấc. Bỏ qua nấc trung gian là lý do thường gặp khiến người bệnh hình thành dáng đi lệch rồi khó sửa.

Phòng ngã cho người liệt nửa người trong buổi tập đi

Ngã ở người liệt nửa người thường xảy ra về phía bên liệt và trong ba tình huống: lúc xoay người, lúc bước qua ngưỡng cửa, và lúc mệt cuối buổi tập. Vì vậy người trợ giúp luôn đứng chếch phía sau bên yếu, một tay đỡ hông, một tay giữ đai lưng nếu có; tuyệt đối không kéo tay bên liệt. Trong nhà cần dọn dây điện và thảm trơn, thêm đèn lối đi ban đêm, lắp tay vịn trong nhà vệ sinh. Người trợ giúp cũng cần thuộc các dấu hiệu buộc phải dừng buổi tập ngay:

Dụng cụ trợ giúp cho người liệt nửa người khi tập đi

Với liệt nửa người, dụng cụ được chọn theo vấn đề đang gặp ở nửa bên yếu chứ không theo mức nặng nhẹ chung. Tất cả chỉ hỗ trợ tập luyện, không thay thế chỉ định của kỹ thuật viên.

• Khi bàn chân bên yếu rủ hoặc đổ vào trong, nẹp hỗ trợ tập đứng tập đi cho người tai biến giữ cổ bàn chân ở tư thế trung tính để người bệnh dám đặt lực xuống.
• Khi cần tập dồn trọng lượng đối xứng mà chưa dám bỏ tay bám, khung song song tập đi cho phép tập chuyển trọng lượng sang bên liệt với hai điểm bám chắc.
• Khi thăng bằng thân mình còn kém và nguy cơ ngã cao, nhóm khung tập đi bằng điện có đai treo thân giúp tập bước sớm mà vẫn được giữ.

Loại nào phù hợp cho từng người nên hỏi kỹ thuật viên đang theo dõi. Cần tư vấn chọn dụng cụ, gọi 0981.455.977.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao người liệt nửa người hay né chân bên yếu khi đi?

Vì cảm giác và cơ lực bên yếu giảm nên người bệnh dồn lực sang bên lành cho chắc. Nếu không sửa, bên yếu càng ít được dùng và càng khó phục hồi.

Chọn gậy chống cho người liệt nửa người thế nào?

Gậy do kỹ thuật viên chọn theo chiều cao và mức thăng bằng của người bệnh, cầm ở tay bên lành. Chiều cao đúng là khi khuỷu tay hơi gập lúc chống gậy đứng thẳng.

Người liệt nửa người lên xuống cầu thang theo thứ tự nào?

Nguyên tắc quen dùng là lên trước bằng chân lành, xuống trước bằng chân yếu, tay bám vịn phía bên lành. Cần tập có người đứng đỡ trước khi tự làm.

Làm sao giảm nguy cơ ngã tại nhà cho người liệt nửa người?

Dọn dây điện và thảm trơn, thêm đèn lối đi ban đêm, lắp tay vịn nhà vệ sinh, cho người bệnh đi giày đế bằng ôm chân và không đi tất trên nền gạch.

Nội dung trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng. Người bệnh cần được đánh giá tình trạng cụ thể trước khi áp dụng bất kỳ bài tập nào. Nếu xuất hiện đau tăng, chóng mặt, khó thở hoặc bất thường khác trong lúc tập, cần dừng ngay và liên hệ nhân viên y tế.