Cách đọc kết quả đo chức năng hô hấp: nhận biết rối loạn tắc nghẽn và hạn chế

Để đọc kết quả đo chức năng hô hấp, trước tiên nhìn tỷ số FEV1/FVC: nếu dưới 0,70 (sau test giãn phế quản) là rối loạn thông khí tắc nghẽn; nếu tỷ số bình thường nhưng FVC giảm là gợi ý rối loạn thông khí hạn chế. Sau đó dựa vào FEV1 (% giá trị dự đoán) để đánh giá mức độ nặng. Bài viết hướng dẫn cách biện luận từng bước, kèm bảng ngưỡng tham chiếu và ví dụ minh họa.

Lưu ý: bài mang tính kiến thức tham khảo; việc đọc và kết luận kết quả phải do bác sĩ chuyên khoa thực hiện.

Bảng ngưỡng tham chiếu các chỉ số

So sánh luôn dựa trên % giá trị dự đoán theo tuổi, giới, chiều cao, chủng tộc — máy tự tính khi nhập thông tin bệnh nhân.

Sơ đồ biện luận 3 bước

Bước 1 — Nhìn FEV1/FVC. Nếu FEV1/FVC sau test giãn phế quản < 0,70 → có rối loạn thông khí tắc nghẽn, chuyển sang bước 2. Nếu ≥ 0,70 → không tắc nghẽn, chuyển sang bước 3.

Bước 2 — Phân độ tắc nghẽn theo FEV1 (áp dụng cho COPD theo GOLD):

• GOLD 1 (nhẹ): FEV1 ≥ 80% dự đoán
• GOLD 2 (trung bình): FEV1 50–79%
• GOLD 3 (nặng): FEV1 30–49%
• GOLD 4 (rất nặng): FEV1 < 30%

Bước 3 — Xét rối loạn hạn chế. Nếu FEV1/FVC bình thường nhưng FVC giảm → gợi ý rối loạn thông khí hạn chế (bệnh phổi kẽ, gù vẹo cột sống, béo phì, bệnh thần kinh cơ...). Chẩn đoán xác định hạn chế cần đo thêm thể tích phổi toàn phần (TLC), không chỉ dựa hô hấp ký.

Hai ví dụ minh họa

Ca 1 — nghi COPD. Nam 63 tuổi, hút thuốc 30 năm. FEV1/FVC sau giãn phế quản = 0,58; FEV1 = 62% dự đoán. → Kết luận: rối loạn thông khí tắc nghẽn, mức độ trung bình (GOLD 2). Phù hợp bối cảnh COPD; bác sĩ đánh giá thêm triệu chứng và đợt cấp.

Ca 2 — nghi hạn chế. Nữ 50 tuổi, khó thở tăng dần. FEV1/FVC = 0,82 (bình thường); FVC = 68% dự đoán; FEV1 = 70% dự đoán. → Không tắc nghẽn, có giảm FVC → gợi ý rối loạn hạn chế; cần đo TLC và chụp CT ngực để tìm nguyên nhân.

Vai trò chất lượng phép đo

Kết quả chỉ đáng tin khi phép đo đạt chuẩn kỹ thuật. Theo tiêu chuẩn ATS/ERS, một phép đo tốt cần: khởi đầu dứt khoát, thở ra liên tục không ngắt quãng ít nhất 6 giây, không ho trong giây đầu, và có ít nhất 3 lần đo lặp lại chấp nhận được với sai lệch nhỏ giữa hai giá trị tốt nhất. Máy có chức năng kiểm soát chất lượng (QC) tự động như Contec SP100B sẽ cảnh báo khi phép đo chưa đạt — giúp tránh kết luận trên dữ liệu sai.

Chọn máy in báo cáo để lưu hồ sơ

Với cơ sở cần in phiếu kết quả và lưu hồ sơ bệnh nhân, máy để bàn có máy in nhiệt tích hợp như Contec SP100B rất tiện; bản cầm tay Contec SP80B truyền dữ liệu qua Bluetooth/USB về máy tính để in. Xem danh mục máy đo chức năng hô hấp.

Câu hỏi thường gặp

FEV1 là gì? FEV1 là thể tích khí thở ra gắng sức trong 1 giây đầu tiên. Chỉ số này càng giảm so với dự đoán, mức tắc nghẽn đường thở càng nặng.

FEV1/FVC bao nhiêu là tắc nghẽn? Tỷ số FEV1/FVC sau test giãn phế quản dưới 0,70 gợi ý rối loạn thông khí tắc nghẽn theo GOLD; bác sĩ có thể dùng thêm giới hạn dưới bình thường (LLN) theo tuổi để tránh chẩn đoán nhầm ở người cao tuổi.

Kết quả đo bình thường có loại trừ hoàn toàn bệnh phổi không? Không hẳn. Nếu vẫn nghi ngờ trên lâm sàng dù hô hấp ký bình thường, bác sĩ có thể chỉ định thêm thăm dò khác (đo thể tích phổi, khuếch tán khí, CT).

Rối loạn tắc nghẽn và hạn chế khác nhau thế nào? Tắc nghẽn là đường thở bị hẹp (khó thở ra — FEV1/FVC giảm); hạn chế là phổi khó nở đủ (giảm cả FVC lẫn thể tích phổi, tỷ số bình thường).

Tác giả: Đội ngũ tư vấn thiết bị y tế Huê Lợi Medical. Nội dung tham khảo chuyên môn, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo:

• GOLD. 2025 Report: Global Strategy for the Diagnosis, Management, and Prevention of COPD.
• Stanojevic S, et al. ERS/ATS technical standard on interpretive strategies for routine lung function tests. Eur Respir J. 2022.