.png){kind=icon}
.png){kind=icon}
.png){kind=icon}
.png){kind=icon}
Viêm quanh khớp vai gây đau và hạn chế vận động vai do tổn thương phần mềm quanh khớp gồm gân, cơ, dây chằng và bao khớp. Bài hướng dẫn dưới đây dành cho người đã qua giai đoạn đau cấp, cần lấy lại tầm vận động của vai và phòng cứng khớp, tập theo chỉ định của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng.
Video do đội ngũ Thiết bị Y tế Huê Lợi thực hiện cùng Kỹ thuật viên Phục hồi chức năng — Bệnh viện Lão khoa Trung ương. Người hướng dẫn làm mẫu trình tự quen thuộc của một buổi tập vai: làm ấm vùng cổ vai gáy, sau đó tới nhóm động tác thụ động và có trợ giúp như bài con lắc, trượt tay lên tường, dùng gậy và dùng khăn, rồi mới tới nhóm động tác chủ động có kháng nhẹ. Bạn nên xem trọn video để nắm đúng hướng chuyển động và vị trí đặt tay, phần chữ bên dưới chỉ tóm tắt nguyên tắc.
Viêm quanh khớp vai: ai nên tập và khi nào chưa nên tập
Nhóm phù hợp thường là người đau vai kéo dài, khó đưa tay lên cao hay ra sau lưng, cảm giác vai cứng dần theo tuần, đã được bác sĩ khám và xác định tổn thương thuộc phần mềm quanh khớp. Thể vai đông cứng đặc biệt cần duy trì vận động đều đặn để giữ biên độ.
Ngược lại, phải khám trước khi tập nếu vai đau dữ dội mới xuất hiện sau chấn thương, nghi rách gân chóp xoay mức nặng, vừa mổ vùng vai mà chưa có chỉ định tập của phẫu thuật viên, vai sưng nóng đỏ kèm sốt, hoặc đau lan xuống tay kèm tê và yếu cơ gợi ý bệnh lý cột sống cổ.
Các bước tập lấy lại tầm vận động khớp vai
Trình tự dưới đây đi từ động tác ít tải nhất tới động tác có kháng, đúng nguyên tắc tăng tiến. Mức căng chấp nhận được là căng nhẹ, không đau nhói.
- Làm ấm và thả lỏng. Ngồi thoải mái, hạ vai xuống, xoay tròn hai vai ra trước rồi ra sau, nghiêng cổ nhẹ sang hai bên để làm mềm vùng cổ vai gáy.
- Bài tập con lắc. Đứng cúi người về trước, tay lành tì lên mặt bàn, tay bên đau buông thõng hoàn toàn. Dùng chuyển động của thân mình để tay đu đưa trước sau, sang hai bên rồi vẽ vòng tròn. Vai bên đau giữ trạng thái thả lỏng, không chủ động gồng cơ để kéo tay.
- Trượt tay lên tường. Đứng đối diện tường, đặt đầu ngón tay lên tường ngang tầm ngực, cho ngón tay bò dần lên cao kéo theo cánh tay. Dừng ở mức căng chịu được, giữ vài nhịp thở rồi bò xuống, sau đó lặp lại ở tư thế đứng nghiêng.
- Dùng gậy đẩy tay bên đau. Nằm ngửa hoặc ngồi, hai tay cầm một cây gậy. Tay lành đẩy để đưa tay bên đau lên phía đầu, rồi đẩy sang ngang, giúp vai đi hết tầm mà không phải tự gồng cơ.
- Tập xoay ngoài có trợ giúp. Vẫn cầm gậy, khuỷu tay bên đau khép sát thân và gập vuông góc, dùng tay lành đẩy cẳng tay bên đau hướng ra ngoài, khuỷu luôn áp sát người.
- Dùng khăn kéo tay ra sau lưng. Vắt khăn qua vai, tay lành ở trên, tay bên đau nắm đầu khăn phía dưới. Tay lành kéo khăn lên từ từ để đưa tay bên đau lên cao dần dọc sống lưng, tập hướng xoay trong.
- Kéo giãn ngang ngực. Đưa tay bên đau ngang trước ngực, dùng tay lành ôm giữ phía trên khuỷu và ép nhẹ vào thân, giữ tới khi thấy căng vùng sau vai rồi thả ra.
- Chủ động có kháng nhẹ. Khi biên độ đã cải thiện, thêm dây chun đàn hồi cho động tác xoay ngoài, xoay trong và bài ép hai xương bả vai vào nhau để làm mạnh nhóm cơ giữ vững vai.
Số lần lặp và số hiệp mỗi buổi chỉ là mức tham khảo phổ biến, kỹ thuật viên sẽ điều chỉnh theo mức đau và biên độ hiện có của từng người.
Sai lầm thường gặp khi tập khớp vai và dấu hiệu phải dừng
Ba lỗi hay gặp nhất là gồng cơ vai trong bài con lắc khiến động tác mất tác dụng thả lỏng, nhún vai và ngả thân để bù trừ khi giơ tay khiến biên độ thật của khớp không tăng, và tâm lý cố chịu đau để nhanh có kết quả. Bảng dưới đây liệt kê các dấu hiệu cần dừng buổi tập ngay và hướng xử trí tương ứng.
| Dấu hiệu cần dừng tập ngay | Cách xử trí |
|---|---|
| Đau nhói đột ngột trong khớp vai khi đang giơ tay lên cao | Hạ tay về tư thế nghỉ, kết thúc buổi tập và báo kỹ thuật viên trước buổi kế tiếp |
| Đau âm ỉ kéo dài sang hôm sau, mất ngủ vì đau vai | Giảm biên độ và tần suất ở buổi sau, chườm theo hướng dẫn, xin đánh giá lại chương trình |
| Tê bì hoặc yếu lan xuống cánh tay và bàn tay | Dừng tập, đi khám để loại trừ nguyên nhân từ cột sống cổ hoặc chèn ép thần kinh |
| Vai sưng, nóng, đỏ hoặc kèm sốt | Không tập tiếp, liên hệ cơ sở y tế ngay để loại trừ tình trạng nhiễm khuẩn |
| Nghe tiếng lục cục kèm mất lực rõ rệt sau một động tác mạnh | Giữ tay ở tư thế đỡ, tránh vận động vai và đi khám chuyên khoa cơ xương khớp |
Thiết bị hỗ trợ tập khớp vai tại nhà và phòng tập
Thiết bị chỉ hỗ trợ tập luyện, không thay thế bài tập chủ động. Với vai hạn chế biên độ nhiều hoặc người bệnh khó tự duy trì động tác đều, Máy CPM tập PHCN khuỷu tay và khớp vai giúp đưa khớp qua tầm vận động theo biên độ và tốc độ đặt trước, đỡ sức cho người trợ giúp.
Trong phòng vật lý trị liệu, kỹ thuật viên có thể phối hợp thêm nhóm thiết bị giảm đau tại chỗ trước buổi tập vận động, gồm máy siêu âm trị liệu và máy sóng xung kích. Chọn phương thức nào, cường độ ra sao đều thuộc chỉ định của nhân viên y tế. Cần tư vấn cấu hình phù hợp, bạn có thể gọi 0981.455.977.
Câu hỏi thường gặp
Viêm quanh khớp vai nên bắt đầu bằng bài tập nào?
Thường bắt đầu bằng bài con lắc và các động tác thụ động nhẹ nhàng vì ít gây đau nhất. Khi vai chịu được mới thêm trượt tường và nhóm động tác có trợ giúp.
Đang đau nhiều có nên cố tập cho nhanh hết cứng vai không?
Không nên. Tập vượt ngưỡng đau làm phản ứng viêm nặng thêm và khiến vai co cứng hơn. Nguyên tắc là chỉ tập tới ngưỡng căng chịu được, đau dịu đi trong ngày và không kéo dài sang hôm sau.
Tập bao lâu thì tầm vận động khớp vai cải thiện?
Tùy nguyên nhân, mức hạn chế ban đầu và mức độ tuân thủ, tiến triển ở mỗi người rất khác nhau. Cần tập đều và được đánh giá lại định kỳ, không có mốc chung cho mọi người.
Có cần thiết bị hỗ trợ mới tập được khớp vai không?
Phần lớn động tác cơ bản chỉ cần một cây gậy, chiếc khăn và bức tường. Thiết bị hỗ trợ giúp duy trì biên độ đều đặn và đỡ sức người trợ giúp, dùng khi kỹ thuật viên thấy phù hợp.
Tài liệu tham khảo
- Mayo Clinic. Frozen shoulder — tổng quan và phục hồi vận động vai. https://www.mayoclinic.org
- Cleveland Clinic. Rotator cuff và rối loạn phần mềm quanh khớp vai. https://my.clevelandclinic.org
- MSD Manuals. Bệnh lý vùng vai và nguyên tắc vận động trị liệu. https://www.msdmanuals.com
Nội dung trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng. Người bệnh cần được đánh giá tình trạng cụ thể trước khi áp dụng bất kỳ bài tập nào. Nếu xuất hiện đau tăng, chóng mặt, khó thở hoặc bất thường khác trong lúc tập, cần dừng ngay và liên hệ nhân viên y tế.
