Bài tập đi cho bệnh nhân tai biến ở giai đoạn tập đi

Bài tập đi dành cho người sau tai biến đã ngồi vững, đứng vững và chịu được trọng lượng trên hai chân — tương ứng giai đoạn thứ năm trong lộ trình phục hồi. Mục tiêu là đi lại được trong nhà để tự phục vụ sinh hoạt, đồng thời duy trì cơ lực tay chân. Chương trình cụ thể phải do bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng chỉ định.

Video do đội ngũ Thiết bị Y tế Huê Lợi quay cùng Kỹ thuật viên Phục hồi chức năng của Bệnh viện Lão khoa Trung ương. Phần đầu là chuẩn bị tư thế đứng thăng bằng, sau đó người bệnh bước những bước đầu tiên trong khung song song với hai tay bám thanh. Khi nhịp bước đã đều, phần sau chuyển sang sửa dáng đi: đặt gót chạm sàn trước, nâng đùi để mũi chân không quét sàn, giữ thân thẳng và mắt nhìn về phía trước. Đoạn cuối là tập đi ra ngoài khung với trợ giúp giảm dần của người nhà. Người chăm sóc nên xem trọn video để nắm nhịp độ và vị trí đứng đỡ.

Ai nên bắt đầu tập đi sau tai biến và khi nào cần hoãn

Người bệnh được cân nhắc chuyển sang tập đi khi đã ngồi vững không cần đỡ, đứng dậy được từ ghế, giữ được tư thế đứng ở mức kỹ thuật viên đánh giá là an toàn, đồng thời làm theo được hiệu lệnh đơn giản. Đây là bước chuyển tiếp tự nhiên từ giai đoạn tập đứng sang giai đoạn tập đi trong lộ trình phục hồi chức năng sau tai biến theo năm giai đoạn. Ngược lại, buổi tập cần hoãn hoặc thay bằng bài nhẹ hơn khi:

• Huyết áp chưa ổn định, người bệnh chóng mặt ngay khi vừa đứng lên.
• Có đau ngực, khó thở hoặc mạch nhanh bất thường ở buổi tập gần nhất.
• Gối bên yếu bật ngửa quá mức hoặc bàn chân đổ vào trong mà chưa có dụng cụ trợ giúp.
• Đang có loét tì đè, bắp chân sưng nóng, hoặc gãy xương chưa liền.
• Người bệnh còn rối loạn ý thức, chưa phối hợp được với hiệu lệnh.

Các bước tập đi trong khung song song cho người sau tai biến

Khung song song là nơi an toàn nhất để bước những bước đầu, vì người bệnh có hai điểm bám chắc ở hai bên. Trình tự dưới đây là nguyên tắc chung; quãng đường và số lượt cụ thể do kỹ thuật viên đặt riêng cho từng người.

1. Chuẩn bị chỗ tập. Sàn khô, không vật cản, giày đế bằng ôm chân, đặt sẵn một chiếc ghế chắc chắn ở đầu khung để ngồi nghỉ.
2. Chỉnh chiều cao thanh bám. Thanh ngang tầm mấu chuyển lớn để khuỷu tay hơi gập khi bám, người bệnh không phải rướn vai hay khom lưng.
3. Đứng dậy đúng cách. Ngồi mép ghế, hai bàn chân lùi về sau đầu gối, chồm thân ra trước rồi đẩy lên. Người trợ giúp đứng chếch về phía bên yếu.
4. Làm quen tư thế đứng trong khung. Hai tay bám thanh, trọng lượng chia đều hai chân, vai thả lỏng, mắt nhìn thẳng.
5. Chuyển trọng lượng và nhấc chân tại chỗ. Nghiêng nhẹ thân sang hai bên để cảm nhận chân nào đang chịu lực, rồi nhấc luân phiên từng bàn chân khỏi sàn và đặt lại đúng vị trí.
6. Bước đầu tiên bằng chân bên yếu. Chuyển trọng lượng sang chân lành, đưa chân yếu ra trước một bước ngắn, đặt gót chạm sàn trước rồi mới đến cả bàn chân.
7. Bước bằng chân lành. Khi chân yếu đã đứng vững, đưa chân lành lên ngang hoặc vượt nhẹ chân yếu, tránh thói quen chỉ kéo lên cho bằng.
8. Quay đầu ở cuối khung. Dừng lại và xoay bằng nhiều bước nhỏ liên tiếp, không xoay người đột ngột trên một chân.
9. Giảm dần trợ giúp của tay. Từ bám hai tay sang bám một tay, rồi chỉ chạm hờ, khi kỹ thuật viên xác nhận thăng bằng đã đủ.
10. Sửa dáng đi ngay khi mới hình thành. Nhắc nâng đùi và gập gối bên yếu thay vì hất hông vòng ra ngoài; đặt gót trước, đẩy mũi chân sau; giữ độ dài hai bước gần bằng nhau.

Khi đã đi ổn định trong khung, kỹ thuật viên sẽ chuyển sang tập đi ngoài khung với dụng cụ trợ giúp, rồi mới tới các mặt nền khác nhau. Không nên tự ý bỏ qua bước trung gian này.

Lỗi dáng đi thường gặp và cách giữ an toàn khi tập đi

Ba lỗi dáng đi hay gặp ở giai đoạn này là hất hông vòng chân ra ngoài để đưa chân yếu tới, bàn chân quét sàn, và bước bên yếu ngắn hơn hẳn bên lành. Sửa sớm dễ hơn nhiều so với sửa một dáng đi đã thành thói quen. Người nhà cũng hay mắc lỗi kéo tay bên yếu để dìu — cách đỡ này có thể gây đau vai bên liệt, nên đỡ ở hông hoặc dùng đai trợ giúp. Trong mọi buổi tập, người trợ giúp cần thuộc các dấu hiệu buộc phải dừng ngay:

Thiết bị hỗ trợ tập đi ở giai đoạn phục hồi thứ năm

Thiết bị ở giai đoạn này chỉ hỗ trợ tập luyện và tạo môi trường an toàn, không thay thế bài tập do kỹ thuật viên chỉ định.

• Khung song song tập đi tạo hai điểm bám cố định hai bên, giúp tập bước và tập chuyển trọng lượng với nguy cơ ngã thấp.
• Nẹp hỗ trợ tập đứng tập đi cho người tai biến giữ cổ bàn chân ở tư thế trung tính, hữu ích khi người bệnh còn quét mũi chân xuống sàn.
• Nhóm khung tập đi bằng điện có đai treo thân, dùng khi cần tập bước sớm mà thăng bằng chưa đủ để bỏ tay bám.

Chọn loại nào và dùng ở giai đoạn nào nên hỏi kỹ thuật viên đang theo dõi người bệnh. Cần tư vấn bố trí góc tập tại nhà, gọi 0981.455.977.

Câu hỏi thường gặp

Sau tai biến bao lâu thì bắt đầu tập đi được?

Không có mốc chung cho mọi người bệnh. Thời điểm bắt đầu do bác sĩ và kỹ thuật viên quyết định, dựa trên khả năng ngồi vững, đứng vững và tình trạng tim mạch.

Tập đi trong khung song song có bắt buộc không?

Không bắt buộc, nhưng khung song song là môi trường an toàn để bước những bước đầu. Người còn yếu nên tập trong khung trước khi ra ngoài với dụng cụ trợ giúp.

Người nhà có tự tập đi cho người bệnh tại nhà được không?

Được, nếu bài tập đã do kỹ thuật viên hướng dẫn trực tiếp và người nhà nắm rõ vị trí đứng đỡ. Những buổi đầu nên có nhân viên y tế quan sát.

Vì sao người bệnh đi nhưng bàn chân hay quét sàn?

Thường do nhóm cơ nâng bàn chân bên yếu chưa hoạt động tốt. Cần báo kỹ thuật viên để đánh giá và cân nhắc dụng cụ trợ giúp cổ bàn chân, tránh vấp ngã.

Nội dung trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng. Người bệnh cần được đánh giá tình trạng cụ thể trước khi áp dụng bất kỳ bài tập nào. Nếu xuất hiện đau tăng, chóng mặt, khó thở hoặc bất thường khác trong lúc tập, cần dừng ngay và liên hệ nhân viên y tế.