Kỹ thuật di chuyển người bệnh an toàn với tấm trượt và cáng

Di chuyển người bệnh an toàn dựa trên ba nguyên tắc: nâng lên chứ không kéo lê, dùng thiết bị thay cho sức người khi có thể, và chuẩn bị xong toàn bộ trước khi chạm vào người bệnh. Bài này mô tả thao tác cho từng tình huống thường gặp và nêu bằng chứng đứng sau mỗi khuyến cáo.

Vì sao tư thế đúng không cứu được lưng nhân viên

Nhiều nơi vẫn coi việc tập huấn tư thế nâng là biện pháp chính. Hiệp hội Điều dưỡng Hoa Kỳ nói thẳng điều ngược lại: nhiều thập kỷ nghiên cứu cho thấy cơ học tư thế đúng không phải là cách hiệu quả để giảm chấn thương, và khuyến nghị hướng tới loại bỏ hoàn toàn việc nâng bằng tay.

Lý do đơn giản. Trọng lượng một người trưởng thành vượt xa ngưỡng nâng an toàn dù tư thế có chuẩn tới đâu, và người bệnh còn cử động bất ngờ, khác hẳn một vật tĩnh.

Ngưỡng cân nặng và ý nghĩa thật của con số

Khi áp dụng phương trình nâng của NIOSH vào thao tác nâng người bệnh, một phân tích đăng trên tạp chí điều dưỡng Hoa Kỳ đưa ra ngưỡng khoảng 35 pound, tương đương 16 kg, trong điều kiện công thái học lý tưởng.

Cần đọc đúng con số này. Nó không phải một quy định bắt buộc, và điều kiện lý tưởng gần như không tồn tại trong buồng bệnh: tay phải với xa, người bệnh lệch sang một bên, nhân viên phải quỳ hoặc ngồi. Mỗi yếu tố đó kéo ngưỡng an toàn xuống thấp hơn nữa.

Chuyển ngang giữa hai mặt phẳng: trình tự bốn bước

Bước một là chuẩn bị: hạ hai mặt phẳng về cùng độ cao, khóa bánh cả giường lẫn cáng, hạ lan can phía sẽ chuyển, gỡ hoặc cố định dây truyền và ống dẫn.

Bước hai là đặt tấm trượt: nghiêng người bệnh về một bên vừa đủ để luồn tấm trượt xuống dưới, rồi đặt trở lại tư thế nằm ngửa. Nghiêng vừa đủ chứ không lật hẳn.

Bước ba là kéo, không phải nhấc: hai người đứng hai phía, người ở phía đích kéo tấm dẫn, người phía kia đẩy nhẹ và giữ đầu vai. Đếm nhịp trước khi kéo để cả hai cùng lúc.

Bước bốn là rút tấm trượt, kiểm tư thế nằm, dựng lại lan can và nối lại dây truyền. Xem thiết bị dùng cho các bước này ở trang tấm trượt hỗ trợ dịch chuyển người bệnh.

Chuyển sang tư thế ngồi và sang xe lăn

Không kéo tay người bệnh để dựng ngồi. Cách đúng là nâng đầu giường lên trước bằng tay quay hoặc nút bấm, để trọng lượng thân trên đã được giường đỡ phần lớn, rồi mới xoay hai chân xuống mép giường.

Khi chuyển sang xe lăn, khóa bánh xe lăn và đặt xe chếch khoảng bốn mươi lăm độ so với giường để rút ngắn quãng xoay. Người bệnh còn một phần sức cơ thì dùng đai hỗ trợ quanh hông; người phụ thuộc hoàn toàn thì dùng máy nâng có võng.

Bằng chứng ủng hộ thiết bị mạnh tới đâu

Một tổng quan hệ thống các nghiên cứu sinh cơ học kết luận nhân viên được lợi khi dùng máy nâng, thiết bị hỗ trợ bằng khí, và ở mức thấp hơn là thiết bị giảm ma sát cho chuyển ngang và đổi tư thế.

Cần nói rõ giới hạn của bằng chứng này: phần lớn nghiên cứu đo tải trọng lên cột sống và hoạt động cơ trong phòng thí nghiệm, chứ không phải đo trực tiếp tỷ lệ chấn thương nghề nghiệp giảm bao nhiêu phần trăm. Vì vậy đừng tin những con số phần trăm giảm chấn thương được nêu mà không dẫn nguồn.

Bốn sai lầm hay gặp trong ca trực đông

Quên khóa bánh là sai lầm phổ biến nhất và cũng nguy hiểm nhất. Giường hoặc cáng trôi ra giữa lúc chuyển làm người bệnh rơi vào khe hở.

Bỏ qua bước hạ hai mặt phẳng về cùng độ cao khiến động tác kéo thành động tác nâng dốc. Không đếm nhịp khiến hai người kéo lệch pha. Và kéo lê người bệnh trên ga giường vì tiện tay là thao tác sinh lực trượt, trực tiếp làm tăng nguy cơ tổn thương da ở người nằm lâu.

Xem đầy đủ nhóm thiết bị dùng cho các thao tác này ở danh mục cáng cứu thương và thiết bị di chuyển người bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Nâng người bệnh bao nhiêu ký là quá sức?

Khi áp dụng phương trình nâng của NIOSH vào thao tác nâng người bệnh, một phân tích đưa ra ngưỡng khoảng 16 kg trong điều kiện công thái học lý tưởng. Thực tế hiếm khi lý tưởng nên ngưỡng an toàn còn thấp hơn.

Giữ tư thế đúng khi nâng có đủ để tránh đau lưng không?

Không đủ. Hiệp hội Điều dưỡng Hoa Kỳ nêu rằng nhiều thập kỷ nghiên cứu cho thấy cơ học tư thế đúng không phải cách hiệu quả để giảm chấn thương, và khuyến nghị dùng thiết bị thay cho nâng bằng tay.

Chuyển người bệnh từ giường sang cáng cần mấy người?

Với tấm trượt và người bệnh còn hợp tác, hai người là đủ trong phần lớn trường hợp. Không dùng thiết bị thì số người phải tăng lên và tư thế của từng người đều xấu hơn.

Vì sao không được kéo lê người bệnh trên mặt giường?

Kéo lê sinh ra lực trượt giữa da và mô bên dưới, làm tăng nguy cơ tổn thương da ở người nằm lâu. Nguyên tắc trong hướng dẫn quốc tế là nâng lên chứ không kéo lê.

Tài liệu tham khảo

1. Waters TR. When is it safe to manually lift a patient? Am J Nurs. 2007;107(8):53-8. PMID 17667392.
2. National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH), CDC. About Safe Patient Handling and Mobility. cdc.gov/niosh.
3. American Nurses Association. Safe Patient Handling and Mobility: Interprofessional National Standards Across the Care Continuum, ấn bản thứ hai.
4. Fray M, Davis KG. Effectiveness of Safe Patient Handling Equipment and Techniques: A Review of Biomechanical Studies. Hum Factors. 2024;66(10):2283-2322. PMID 37947221.
5. Hwang J và cộng sự. Air-assisted devices reduce biomechanical loading in the low back and upper extremities during patient turning tasks. Appl Ergon. 2020;87:103121. PMID 32501250.
6. European Pressure Ulcer Advisory Panel, National Pressure Injury Advisory Panel, Pan Pacific Pressure Injury Alliance. Clinical Practice Guideline, chương Repositioning and Mobilization. internationalguideline.com.

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo về thiết bị và cách chăm sóc, không thay thế thăm khám, chẩn đoán hay chỉ định của nhân viên y tế. Người bệnh có tổn thương da cần được nhân viên y tế đánh giá trực tiếp.

Về tác giả

Đội ngũ tư vấn thiết bị y tế Huê Lợi Medical — Công ty TNHH Thiết bị Y tế Huê Lợi, đơn vị nhập khẩu và phân phối trực tiếp trang thiết bị y tế, phục vụ khách hàng tại 34/34 tỉnh thành. Đội ngũ tư vấn gồm bác sĩ, dược sĩ, kỹ sư kỹ thuật y sinh và cử nhân điều dưỡng. Nội dung được biên soạn và kiểm chứng nội bộ trước khi đăng. Tư vấn: 0942.337.117.

Cần tư vấn chọn thiết bị phù hợp với cơ sở của bạn hoặc nhận catalogue, gọi 0942.337.117 hoặc 0981.455.977, email thietbiytehueloi@gmail.com. Huê Lợi làm việc 8h00–17h30 cả tuần và giao đủ 34/34 tỉnh thành.