Vỗ rung long đờm cho trẻ viêm tiểu phế quản, viêm phổi

Vỗ rung long đờm cho trẻ chỉ được thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ. Với viêm tiểu phế quản cấp, các hướng dẫn nhi khoa quốc tế không khuyến cáo vỗ rung lồng ngực thường quy vì bằng chứng chưa cho thấy lợi ích rõ rệt. Với viêm phổi và các bệnh gây ứ đọng đờm kéo dài, kỹ thuật có thể được chỉ định theo từng trường hợp cụ thể.

Viêm tiểu phế quản: vì sao không vỗ rung thường quy?

Viêm tiểu phế quản là bệnh nhiễm virus thường gặp ở trẻ dưới 2 tuổi, gây viêm và phù nề các tiểu phế quản. Điểm mấu chốt là tắc nghẽn chủ yếu do phù nề niêm mạc và mảnh vụn tế bào, chứ không đơn thuần do đờm đặc ứ đọng — nên tác động cơ học từ bên ngoài không giải quyết được nguyên nhân.

Hướng dẫn thực hành lâm sàng về viêm tiểu phế quản của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP, 2014) khuyến cáo không sử dụng vật lý trị liệu lồng ngực thường quy cho trẻ viêm tiểu phế quản. Tổng quan hệ thống của Cochrane trên trẻ 0–24 tháng cũng kết luận các kỹ thuật vỗ rung quy ước không làm giảm mức độ nặng của bệnh, thời gian nằm viện hay nhu cầu oxy.

Điều trị viêm tiểu phế quản chủ yếu là hỗ trợ: đảm bảo đủ nước, thông thoáng mũi bằng nước muối sinh lý và hút mũi nhẹ nhàng, cung cấp oxy khi cần, và theo dõi sát dấu hiệu suy hô hấp.

Vậy khi nào trẻ được chỉ định vỗ rung?

Kỹ thuật vỗ rung — dẫn lưu tư thế vẫn có vai trò trong các tình huống ứ đọng đờm nhớt thực sự gây tắc nghẽn đường thở, đặc biệt khi kéo dài:

• Xẹp thùy phổi hoặc xẹp phổi do ứ đọng đàm nhớt.
• Bệnh thần kinh — cơ, bại não làm yếu cơ hô hấp và giảm hiệu quả ho.
• Bệnh hô hấp mạn tính gây tăng tiết đờm kéo dài.
• Giai đoạn phục hồi sau phẫu thuật lồng ngực.

Với viêm phổi ở trẻ em, vỗ rung không phải chỉ định thường quy. Kỹ thuật có thể được cân nhắc trong một số trường hợp có ứ đọng dịch tiết nhiều kèm giảm khả năng tống xuất, nhưng quyết định thuộc về bác sĩ điều trị sau khi đánh giá từng ca.

Nguyên tắc chung: vỗ rung hỗ trợ tống xuất đờm đã có, không điều trị nguyên nhân nhiễm trùng và không thay thế kháng sinh hay các can thiệp khác.

Nếu đã được chỉ định: thực hiện thế nào cho an toàn

Thời điểm. Cách bữa bú hoặc bữa ăn ít nhất 1–2 giờ để tránh nôn trớ và sặc. Thường thực hiện buổi sáng sau khi ngủ dậy.

Tư thế. Theo hướng dẫn của kỹ thuật viên, tùy vùng phổi cần dẫn lưu. Ở trẻ nhũ nhi thường ưu tiên tư thế cải biên không hạ thấp đầu do nguy cơ trào ngược.

Kỹ thuật. Bàn tay khum hình chén úp; với trẻ sơ sinh có thể chỉ dùng phần khum của bốn ngón tay. Vỗ nhẹ, đều nhịp lên vùng phổi cần dẫn lưu, tránh cột sống, xương ức, vùng thận, gan và bụng.

Thời lượng. Ngắn, thường không quá 10–15 phút mỗi buổi, theo chỉ định cụ thể.

Sau khi vỗ. Trẻ nhỏ chưa biết khạc nên đờm thường được nuốt xuống hoặc trào ra miệng. Lau sạch miệng, hút mũi họng nhẹ nhàng nếu được hướng dẫn, cho trẻ nghỉ 15–30 phút rồi bú lại.

Dấu hiệu phải dừng ngay và đưa trẻ đi khám

Dừng thủ thuật và đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có: thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng, tím quanh môi, bú kém hoặc bỏ bú, li bì khó đánh thức, nôn nhiều, sốt cao khó hạ. Trẻ dưới 3 tháng tuổi có sốt cần được khám ngay.

Tuyệt đối không vỗ rung khi trẻ đang ho ra máu, có chấn thương thành ngực, rối loạn đông máu hoặc đang trong cơn khó thở cấp chưa ổn định.

Khi nào cân nhắc máy vỗ rung cho trẻ?

Chỉ đặt ra với nhóm trẻ mắc bệnh mạn tính cần làm sạch đường thở đều đặn trong nhiều tháng hoặc nhiều năm — không dành cho các đợt viêm hô hấp cấp thông thường.

Với nhóm này, máy giúp duy trì lực rung ổn định theo thông số đã đặt, thay vì phụ thuộc sức tay người chăm sóc. Các dòng máy tại danh mục máy vỗ rung long đờm đều kèm bộ vest size S và điều chỉnh được tần số từ 1Hz, áp suất từ 1mmHg. Riêng máy vỗ rung tần số cao có sẵn chương trình tự động dành cho nhóm trẻ em; bản PT-200QJ thao tác đơn giản hơn, phù hợp dùng tại nhà.

Dù dùng cách nào, thông số và tần suất phải theo chỉ định bác sĩ, và luôn cần người lớn ở cạnh trẻ trong suốt quá trình. Đọc thêm cách vỗ long đờm cho trẻ sơ sinh an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ viêm tiểu phế quản có nên vỗ rung long đờm không?

Các hướng dẫn nhi khoa quốc tế, trong đó có hướng dẫn của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ năm 2014, không khuyến cáo dùng vật lý trị liệu lồng ngực thường quy cho trẻ viêm tiểu phế quản. Lý do là tắc nghẽn chủ yếu do phù nề niêm mạc chứ không đơn thuần do đờm đặc, nên tác động cơ học không giải quyết được nguyên nhân.

Trẻ viêm phổi có cần vỗ rung không?

Vỗ rung không phải chỉ định thường quy cho viêm phổi ở trẻ em. Kỹ thuật có thể được cân nhắc trong một số trường hợp có ứ đọng dịch tiết nhiều kèm giảm khả năng tống xuất, nhưng quyết định thuộc về bác sĩ điều trị. Vỗ rung hỗ trợ tống đờm đã có, không thay thế kháng sinh.

Trẻ mắc bệnh nào thì thực sự cần vỗ rung đều đặn?

Thường là các trường hợp ứ đọng đờm nhớt kéo dài gây tắc nghẽn đường thở: xẹp thùy phổi hoặc xẹp phổi do ứ đọng đàm nhớt, bệnh thần kinh — cơ, bại não, một số bệnh hô hấp mạn tính, và giai đoạn phục hồi sau phẫu thuật lồng ngực.

Vỗ rung cho trẻ mỗi buổi bao lâu?

Thời lượng ngắn, thường không quá 10–15 phút mỗi buổi và phải theo chỉ định cụ thể của nhân viên y tế. Luôn thực hiện cách bữa bú hoặc bữa ăn ít nhất 1–2 giờ để tránh nôn trớ và sặc.

Có nên mua máy vỗ rung cho trẻ bị ho có đờm không?

Không cần thiết với các đợt ho có đờm cấp tính thông thường. Máy vỗ rung chỉ nên cân nhắc cho trẻ mắc bệnh mạn tính cần làm sạch đường thở đều đặn trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, và phải có chỉ định cùng hướng dẫn thông số từ bác sĩ.

Liên hệ tư vấn & báo giá

Quý bệnh viện, phòng khám và khách hàng cá nhân cần tư vấn chọn đúng dòng máy theo nhu cầu chuyên môn và ngân sách, vui lòng liên hệ Hotline/Zalo 0942.337.117 — Email: thietbiytehueloi@gmail.com. Huê Lợi Medical nhập khẩu trực tiếp, không qua trung gian, bảo hành 12 tháng, giao hàng 63 tỉnh thành với 4 cơ sở tại Ninh Bình (trụ sở), Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh.

Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo chuyên môn, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định của bác sĩ. Kỹ thuật vỗ rung — dẫn lưu tư thế cần được chỉ định và hướng dẫn bởi nhân viên y tế có chuyên môn trước khi thực hiện, đặc biệt với trẻ nhỏ và người có bệnh nền.