Đo chức năng hô hấp là gì? Quy trình và ý nghĩa các chỉ số FVC, FEV1, PEF

Đo chức năng hô hấp (hô hấp ký, tiếng Anh: spirometry) là nghiệm pháp thăm dò chức năng phổi đo lượng khí và tốc độ khí mà một người hít vào – thở ra. Đây là xét nghiệm không xâm lấn, không gây đau, được dùng để chẩn đoán và theo dõi các bệnh phổi tắc nghẽn và hạn chế như COPD, hen phế quản. Kết quả cho biết bốn chỉ số cốt lõi — FVC, FEV1, tỷ số FEV1/FVC và PEF — giúp bác sĩ đánh giá phổi hoạt động tốt đến đâu.

Đo chức năng hô hấp để làm gì?

Phép đo này trả lời câu hỏi "phổi của bạn đưa khí ra vào có bình thường không". Cụ thể, hô hấp ký giúp:

• Chẩn đoán COPD và hen phế quản khi có triệu chứng ho, khó thở, khò khè kéo dài.
• Phân biệt rối loạn thông khí tắc nghẽn (đường thở hẹp) với hạn chế (phổi khó nở).
• Theo dõi tiến triển bệnh và đáp ứng điều trị theo thời gian.
• Sàng lọc bệnh phổi nghề nghiệp cho người lao động tiếp xúc bụi, hóa chất.
• Đánh giá chức năng phổi trước phẫu thuật.

Khi nào cần đo chức năng hô hấp?

Nên đo khi có một trong các dấu hiệu hoặc yếu tố nguy cơ sau: khó thở khi gắng sức hoặc cả khi nghỉ; ho kéo dài trên 8 tuần; khạc đờm mạn tính; khò khè, nặng ngực tái diễn; tiền sử hút thuốc lá lâu năm; làm việc trong môi trường bụi, khói, hóa chất; hoặc cần theo dõi định kỳ khi đã được chẩn đoán hen/COPD. Theo khuyến cáo GOLD, hô hấp ký là tiêu chuẩn bắt buộc để xác định chẩn đoán COPD.

Quy trình đo chức năng hô hấp 5 bước

1. Chuẩn bị bệnh nhân. Ngưng thuốc giãn phế quản theo hướng dẫn, không hút thuốc, không ăn quá no, nghỉ ngơi vài phút trước đo. Nhập thông tin tuổi, giới, chiều cao, cân nặng để máy tính giá trị dự đoán.
2. Hướng dẫn kỹ thuật thở. Kỹ thuật viên giải thích và làm mẫu; bệnh nhân ngồi thẳng, kẹp mũi, ngậm kín ống ngậm.
3. Thực hiện phép đo gắng sức. Hít vào tối đa rồi thở ra thật nhanh, thật mạnh và thật hết (ít nhất 6 giây). Lặp lại tối thiểu 3 lần đạt chuẩn.
4. Kiểm tra chất lượng. Máy và kỹ thuật viên đánh giá phép đo có đạt tiêu chuẩn kỹ thuật (theo chuẩn ATS/ERS) hay không; loại các lần đo lỗi.
5. Test giãn phế quản (nếu cần). Đo lại sau khi xịt thuốc giãn phế quản 10–15 phút để đánh giá khả năng hồi phục của đường thở.

Ý nghĩa các chỉ số đo chức năng hô hấp

Cách hiểu nhanh: tỷ số FEV1/FVC sau test giãn phế quản dưới 0,70 gợi ý rối loạn thông khí tắc nghẽn (thường gặp COPD, hen). Nếu FVC giảm nhưng tỷ số bình thường hoặc tăng, gợi ý rối loạn thông khí hạn chế. Mức FEV1 (% so với giá trị dự đoán) dùng để phân độ nặng của COPD.

Chống chỉ định và lưu ý

Không đo hoặc hoãn đo trong các trường hợp: nhồi máu cơ tim gần đây, phình động mạch, tràn khí màng phổi, ho ra máu chưa rõ nguyên nhân, phẫu thuật ngực – bụng – mắt gần đây, hoặc bệnh nhân không hợp tác được. Kết quả cần được bác sĩ chuyên khoa đọc trong bối cảnh lâm sàng — hô hấp ký hỗ trợ chẩn đoán chứ không thay thế thăm khám toàn diện.

Chọn thiết bị đo chức năng hô hấp phù hợp

Với phòng khám nhỏ và sàng lọc cộng đồng, một máy cầm tay như máy đo chức năng hô hấp mini Contec SP80B (6.000.000đ) đo đủ FVC, FEV1, PEF là lựa chọn kinh tế. Với khoa thăm dò chức năng cần chẩn đoán chuyên sâu và test giãn phế quản, nên chọn máy để bàn Contec SP100B đo hơn 100 thông số. Xem toàn bộ máy đo chức năng hô hấp tại Huê Lợi.

Câu hỏi thường gặp

Đo chức năng hô hấp có đau không? Không. Đây là kỹ thuật không xâm lấn, bệnh nhân chỉ hít thở qua ống ngậm; toàn bộ quá trình khoảng 15–30 phút.

Đo chức năng hô hấp ở đâu? Tại các bệnh viện và phòng khám có khoa hô hấp hoặc khoa thăm dò chức năng. Nhiều phòng khám tư nay trang bị máy cầm tay để đo tại chỗ.

FEV1/FVC bao nhiêu là bình thường? Ở người trưởng thành, tỷ số FEV1/FVC sau test giãn phế quản từ 0,70 trở lên thường được coi là không có tắc nghẽn; dưới 0,70 gợi ý tắc nghẽn (cần bác sĩ diễn giải theo tuổi và lâm sàng).

Cần chuẩn bị gì trước khi đo? Ngưng thuốc giãn phế quản theo hướng dẫn, không hút thuốc và tránh ăn quá no trước đo; mặc quần áo thoải mái.

Đo chức năng hô hấp bao lâu một lần? Người bệnh COPD/hen thường được đo định kỳ theo chỉ định bác sĩ (ví dụ mỗi 6–12 tháng) để theo dõi; người sàng lọc nghề nghiệp đo theo lịch khám sức khỏe định kỳ.

Tác giả: Đội ngũ tư vấn thiết bị y tế Huê Lợi Medical — đơn vị nhập khẩu và phân phối trực tiếp trang thiết bị y tế với hơn 8 năm kinh nghiệm. Nội dung mang tính tham khảo cho cơ sở y tế và nhân viên y tế, không thay thế tư vấn và chẩn đoán của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo:

• Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD). 2025 Report: Global Strategy for the Diagnosis, Management, and Prevention of COPD.
• Stanojevic S, et al. ERS/ATS technical standard on interpretive strategies for routine lung function tests. Eur Respir J. 2022.